Τρίτη, 29 Ιανουαρίου 2013

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΑΣ ΔΙΔΑΞΑΝ Νο 4

     Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΣΩΝ ΠΡΟΣ ΑΤΤΙΚΗ



ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Συνεχίζω την εξιστόρηση των Περσικών πολέμων με την ιστορική "Μάχη των Θερμοπυλών",η οποία είναι πασίγνωστη σε όλο τον κόσμο,ιδίως δε μετά την κινηματογραφική ταινία του 2007 "300".Υπ'όψη ότι υπάρχει και παλαιότερη ταινία πολύ καλύτερη ,του 1964,με τίτλο "Ο Λέων της Σπάρτης"που γυρίστηκε στην περιοχή της λίμνης Βουλιαγμένης του Λουτρακίου.

ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ

 Τοπογραφία της περιοχής
 -----------------------------------

Η περιοχή των Θερμοπυλών(Πύλες η αρχική ονομασία) ήταν φύση οχυρά και το όνομα της το οφείλει στα υπάρχοντα μέχρι σήμερα θερμά λουτρά.Πρός τα νότια υπάρχει το όρος Καλλίδρομο και στα βόρεια ο Μαλιακός  κόλπος.Το όρος Καλλίδρομο πήρε αυτή την ονομασία το 279 π.Χ. από το ομώνυμο οχυρό που έκτισαν πάνω από τις Θερμοπύλες οι Αιτωλοί μετά την σθεναρή αντίσταση τους κατά των Γαλατών στο στενό των Θερμοπυλών και επεξέτειναν την κυριαρχία τους μέχρι την Λοκρίδα (σημερινή περιοχή από χ.Θεολόγο μέχρι Θερμοπύλες και Άμφισσα).Την εποχή εκείνη το όρος Καλλίδρομο ονομαζόταν Ανοπαίον.

Το στενό των Θερμοπυλών διασχιζόταν σε μήκος επτά χιλιομέτρων περίπου από τη μοναδική αξιόλογη όδευση που ένωνε τη βόρεια με τη νότια Ελλάδα. Τρία διαδοχικά στενά περιόριζαν στο ελάχιστο την κινητικότητα.

Το πρώτο στενό βρισκόταν επτακόσια μέτρα  περίπου νοτιοανατολικά της σημερινής γέφυρας της Αλαμάνας (μνημείο Αθ.Διάκου), στην περιοχή της αρχαίας Ανθήλης.Βόρεια του στενού υπήρχε εκτεταμένο έλος και στα νότια του,απότομο ύψωμα του όρους Καλίδρομο,με αποτέλεσμα να μπορεί να περάσει μόνο μία άμαξα.Το στενό αυτό δεν είχε στρατηγική σημασία γιατί πίσω από το ύψωμα,στα νότια του,υπήρχε ομαλό έδαφος και το παρέκαμπτε.Γι'αυτό ονομαζόταν "Ψευδοθερμοπύλες".

ΤΕΙΧΟΣ ΦΩΚΕΩΝ
Το δεύτερο,το κυρίως ιστορικό στενό,βρισκόταν ένα χιλιόμετρο περίπου ανατολικά των εγκαταστάσεων των σημερινών θερμών λουτρών,εκεί ακριβώς που είναι σήμερα το μνημείο με το άγαλμα του Λεωνίδα. H δεύτερη στενωπός είχε οχυρωθεί από το τελευταίο τέταρτο του 6ου αιώνα π.Χ από τους Φωκείς, με τείχος κτισμένο σε επιμήκη απότομο λόφο.Προς την πλευρά του όρους Καλλίδρομου το τείχος κατέληγε σε οχυρό πύργο.Στη θέση αυτή οι Φωκείς είχαν επιχειρήσει να αναχαιτίσουν τους Θεσσαλούς κατά τη διάρκεια των μεταξύ τους πολέμων που σημειώθηκαν το 510π.Χ.

Σήμερα,όπως μπορεί να διαπιστώσει ο καθένας, ελάχιστα λείψανα του τείχους σώζονται,χαμένα μέσα στο δάσος των Βελανιδιών,λίγες εκατοντάδες μέτρα από την εθνική οδό Αθηνών-Λαμίας. Το τείχος ήρθε στο φως το 1939,αν και ανασκαφές στην περιοχή είχαν γίνει από το 1897. Τότε οι σκαπανείς του Ελληνικού Στρατού προσπαθούσαν εσπευσμένα να κατασκευάσουν μία οχυρωματική γραμμή η οποία θα ανέκοπτε την προέλαση των Τούρκων. Ανασκάπτοντας την τοποθεσία, οι άνδρες του Μηχανικού ανακάλυψαν τυχαία αρχαίους τάφους οι οποίοι αποδόθηκαν στους άνδρες του Λεωνίδα που έπεσαν εκεί 2.500 χρόνια πριν!Το φωκικό τείχος δεν έφραζε, εξ' ολοκλήρου τουλάχιστον,το στενό αλλά εκτεινόταν παράλληλα με το στενό σε μήκος 200 περίπου μέτρων.

ΤΟ ΣΤΕΝΟ ΣΗΜΕΡΑ
Το στενό αυτό την αρχαία εποχή ονομαζόταν "Χύτροι"από την ονομασία των ανοικτών στομίων όπου έβγαιναν,όπως και σήμερα,καυτά ύδατα,ιδίως τον χειμώνα.Ιαματικές πηγές που οι αρχαιοι τις χρησιμποποιούσαν για θεραπευτικούς λόγους.Κάτω από τα λουτρά σε απόσταση 10-15μ ήταν το πλατύτερο σημείο της στενωπού που όπως μας λέει ο Ηρόδοτος,εκεί κατά την τελευταία μάχη,πολλοί Πέρσες απωθούμενοι έπεφταν στην θάλασσα από την απότομη πλαγιά και επνίγοντο.Η οδός περνούσε μεταξύ του τείχους και της απότομης προς την θάλασσα πλαγιάς.Έτσι οι επιτιθέμενοι Πέρσες θα είχαν αριστερά τους την απότομη προς την θάλασσα πλαγιά και δεξιά τους το τείχος και θα ήταν υποχρεωμένοι να εκθέτουν προς το τείχος την ακάλυπτη από την ασπίδα τους πλευρά τους.

ΙΑΜΑΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Μετά τον λόφο του τείχους υπάρχει ρεματιά με μικρή πηγή ποσίμου νερού.Στη συνέχεια υπάρχει τυμβοειδής λόφος,ο "Κολωνός",ύψους την εποχή εκείνη δέκα μέτρων (18 σήμερα λόγω της κατασκευής της διερχομένης  εθνικής οδού) όπου και έπεσε η αυλαία του δράματος με την θυσία των Σπαρτιατών και των Θεσπιέων.Το 1939 σε ανασκαφές που έγιναν στον λόφο βρέθηκε μεγάλος αριθμός από τριγωνικές αίχμες από βέλη ασσυριακού και αιγυπτιακού τύπου,τα οποία χρησιμοποιούσε ο περσικός στρατός.Παρόμοια έχουν βρεθεί στο πεδίο της μάχης του Μαραθώνα και στην Ακρόπολη των Αθηνών την οποία πολιόρκησαν οι Πέρσες προ της ναυμαχίας της Σαλαμίνας.

ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ
Το τρίτο στενό καταλήγει στην περιοχή του αρχαίου χωριού Αλπήνοι(περίπου στο σημερινό χ.Θερμοπύλες).Αυτό δεν προσφερόταν ιδιαίτερα για άμυνα αφού εκεί το Καλλίδρομο "απομακρυνόταν" από τη θάλασσα. Πίσω απότο τρίτο στενό κατέληγε, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές η Ανοπαία οδός, το μονοπάτι μέσω του οποίου επετεύχθη η στρατηγική περικύκλωση των Ελλήνων.Στην έξοδο του τρίτου στενού στη λοκρική πολίχνη των Αλπηνών οι Έλληνες είχαν εγκαταστήσει το στρατόπεδο τους.

Βαδίζοντας από Βορρά προς Νότο ο αρχαίος επισκέπτης,όπως ο Ηρόδοτος,συναντούσε πρώτα την πόλη Αντίκυρα (μεταξύ σημερινού χ.Κόμμα και Λαμίας). Διασχίζοντας τον Σπερχειό συναντούσε σε απόσταση 20 σταδίων (4χιλιομέτρων περίπου) τον ποχαμό Δύρα,(Γοργοπόταμο). Πιο κάτω βρισκόταν ο Μέλας ποταμός (Μαυρονέρι) και η πόλη Τραχίνα (σημερινή Ηράκλεια). Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο σε όλη αυτή την περιοχή στρατοπέδευσε ο στρατός του Ξέρξη. Νοτιότερα κυλά ο ποταμός Ασωπός. Σχην αρχαιότητα όλοι αυτοί οι ποταμοί είχαν διαφορετικές κοίτες. Σήμερα ενώνονται, μέσω καναλιών με τον Σπερχειό.

Όλη η περιοχή των στενών,σήμερα,έχει τελείως αλλοιωθεί και κάθε άλλο παρά στενό θυμίζει.Η ασυνήθης στα γεωγραφικά χρονικά αλλοίωση της παραλίας,κατά την οποία στο διάστημα 25 αιώνων ο μυχός του κόλπου μετατοπίσθηκε επτά περίπου χλμ ανατολικά,είναι έργο μεγάλων προσχώσεων του ποταμού Σπερχειού,ο οποίος παρέσυρε εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα χωμάτων που προέρχονταν από τις πλαγιές των γύρω του,μέχρι και της Ευρυτανίας ακόμη,βουνών.Κατά το διάστημα αυτό οι κοίτες των ποταμών της πεδίαδας μετατοπίζονταν ανάλογα με τις επιχωματώσεις.Αν παραβάλλουμε σημερινούς χάρτες,με αντίστοιχους του 19ου αιώνα,δεν θα βρούμε στην ίδια θέση ούτε τον ρουν του Σπερχειού,ούτε του Δύρα(Γοργοπόταμος),ούτε του Μέλανος (Μαυρονέρι).

Από τα τρία αυτά πρώην "στενά" διέρχεται σήμερα η εθνική οδός Αθηνών -Θεσσαλονίκης.Βέβαια από το 2010 άλλαξε κι'αυτή κατεύθυνση για λόγους ασφαλείας των οχημάτων και έτσι τα διερχόμενα οχήματα από και προς την βόρεια Ελλάδα δεν περνούν πλέον εμπρός από το μηνημείο του Λεωνίδα,αλλά περιπου 500μ πίσω του.


 Οργάνωση Σπαρτιατικού Στρατού
---------------------------------------------
Πριν προχωρήσουμε στα της μάχης,ας δούμε πως ήταν οργανωμένος ο στρατός της Σπάρτης.

Η Σπαρτιατική Φάλαγγα διέθετε περισσότερα οργανωτικά επίπεδα, κάτι που την καθιστούσε καλύτερα διοικούμενη από άλλες οπλιτικές φάλαγγες.

 1.Η βασικότερη μονάδα ήταν η Ενωμοτία που αποτελείτο από 36 άνδρες με διοικητή τον Ενωμοτάρχη (σημερινή Διμοιρία).

 2.Δύο Ενωμοτίες σχημάτιζαν μια Πεντηκοστία, δηλαδή 72 άνδρες (ίσως το όνομα που παραπέμπει σε πενήντα άνδρες να προέρχεται από προγενέστερες περιόδους) με διοικητή τον Πεντηκοντάρχη.

 3.Δύο Πεντηκοστίες σχημάτιζαν έναν Λόχο των 144 ανδρών με διοικητή τον Λοχαγό (το ίδιο και σήμερα).

 4.Τέσσερις Λόχοι σχημάτιζαν μία Σπαρτιατική Μόρα των 576 ανδρών με διοικητή τον Πολέμαρχο (σημερινό Τάγμα ή Μοίρα).

 5.Συνήθως έξι Μόρες αποτελούσαν την πλήρη Φάλαγγα σε εκστρατεία δηλ. περίπου 3.500 οπλίτες (σημερινή Ταξιαρχία).

ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣ ΔΚΤΗΣ ΜΟΡΑΣ
Μία από τις έξι Μόρες ήταν αρκετές φορές αμιγώς Αμυκλαϊκή, δηλαδή στελεχωνόταν από οπλίτες που κατάγονταν από τις Αμύκλες (5η Κώμη της Σπάρτης).

Επίσης, μία από τις έξι Μόρες συχνά αποτελείτο από Σκιρίτες, επιλεγμένους για τις ικανότητες και τις δεξιότητές τους άνδρες, δηλαδή τους καλύτερους των καλυτέρων.
Συνήθως διοικητής της Φάλαγγας ήταν ένας από τους δύο βασιλείς της Σπάρτης ή άλλος Στρατηγός.

Η Φάλαγγα, ωστόσο, δεν εξεστράτευε μόνη της. Στην μάχη πλαισιωνόταν από Ψιλούς (ελαφρά οπλισμένους σφενδονήτες, τοξότες, ακοντιστές) ή και ελαφρύ ιππικό, ώστε να φυλάσσονται τα πλευρά της. Αυτές οι μονάδες που πλαισίωναν την Σπαρτιατική φάλαγγα δεν στελεχώνονταν από Σπαρτιάτες Ομοίους(πολίτες της Σπάρτης) αλλά από Είλωτες, Περίοικους ή Μισθοφόρους.

Τα προ της μάχης
-------------------------

Ο Λεωνίδας με τον στρατό του(7200 περίπου) έφθασε,απ'ότι φαίνεται,στις 2 Αυγούστου στην περιοχή των Θερμοπυλών.Οι Πέρσες δεν είχαν αφιχθεί ακόμη.Το πρώτο μελημα των Ελλήνων ήταν η επιδιόρθωση του υπάρχοντος στο δεύτερο στενό,τείχους των Φωκέων (περιοχή έναντι σημερινού μνημείου).Η εκ του Δομοκού ερχόμενη περσική φάλαγγα έφθασε στην περιοχή στις 13 Αυγούστου,ενώ η δεύτερη φάλαγγα με επικεφαλής τον Ξέρξη που κινήθηκε παραλιακά έφθασε στις 14 Αυγούστου.(Για τις δύο αυτές φάλαγγες έχω αναφερθεί στο Νο2 άρθρο μου).

Ένας τεράστιος όγκος βαρβάρων βρέθηκε τότε στη πεδιάδα της Τραχίνης(σημερινή Ηράκλεια),εμπρός από τις Θερμοπύλες,ύστερα από πορεία πολλών μηνών,όπου και στρατοπέδεψε.Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η έκταση του στρατοπέδου καταλάμβανε είκοση ένα  τετραγωνικά χλμ και υπολογίζει τις εκεί δυνάμεις σε 1.000.000.

Ο Ξέρξης αφού διέταξε ανασύνταξη του στρατού του,άρχισε τις αναγνωρίσεις.Από την στρατιωτική του πείρα από άλλες εκστρατείες δεν ήταν άμοιρος στρατιωτικών καταστάσεων.Εκτός από τον φόβο της στενής διόδου που ήταν αδύνατη η ανάπτυξη μεγάλων στρατιωτικών τμημάτων,κυκλωτική κίνηση από το Καλλίδρομο ήταν πολύ εύκολο να  αναχαιτισθεί και ακόμη χειρότερο,τμήμα στρατού που θα το επιχειρούσε,μπορούσε να αποκοπεί και να καταστραφεί περιπλανώμενο σε άγνωστα και επικίνδυνα εδάφη,όπου ακόμα και άμαχοι μπορούσαν να το προσβάλουν.

Κάτω από αυτούς τους όρους,ο Πέρσης βασιλιάς έβλεπε ότι το ζήτημα προελάσεως θα λυνόταν με ασφάλεια,με την κατατρόπωση του Ελληνικού στόλου στο Αρτεμίσιο,όπου ήδη τον είχε δεί κατά την πορεία του προς Θερμοπύλες και τον κατάπλου του περσικού στόλου στις πίσω από τις Θερμοπύλες παραλίες,όπου με απόβαση στα νώτα των Ελλήνων θα τους περικύκλωνε και θα τους κατέστρεφε.

Με την εμφάνιση των Περσών στην περιοχή της στενωπού οι Πελοποννήσιοι τρομοκρατήθηκαν και ζήτησαν από τον Λεωνίδα να διατάξει υποχώρηση στον Ισθμό. Οι Φωκείς και οι Λοκροί όμως ικέτευσαν τους συμπολεμιστές τους να μείνουν στις θέσεις τους. Με τη γνώμη τους συνετάχθει και ο Λεωνίδας και έτσι η απόφαση για άμυνα στο στενό οριστικοποιήθηκε.Παράλληλα στάλθηκαν αγγελιαφόροι στις πόλεις μεταφέροντας το αίτημα του Λεωνίδα για αποστολή ενισχύσεων.

Υπήρχε ένα μονοπάτι,που ομομάζετο "Ανοπαία ατραπός"το οποίο ξεκινούσε από την περιοχή της Τραχίνης (σημερινή Ηράκλεια)το οποίο μέσω του δύσβατου εδάφους του Καλλιδρόμου,κατέληγε διακλαδιζόμενο στις περιοχές του δευτέρου και τρίτου στενού στην περιοχή  της Αλπήνης,όπου βρισκόταν και το Ελληνικό στρατόπεδο.Ο Λεωνίδας,που είχε πληροφορηθεί την ύπαρξη του,επειδή φοβόταν μήπως το μάθουν και το χρησιμοποιήσουν οι βάρβαροι και κυκλώσουν τον στρατό του,έστειλε για την φύλαξη του,τους 1000 Φωκείς.

Ο Ξέρξης όταν ακόμη βρισκόταν στη Θεσσαλία είχε πληροφορηθεί ότι στις Θερμοπύλες είχε συγκεντρωθεί μικρή Ελληνική στρατιωτική δύναμη της οποίας αρχηγός ήταν ο βασιλιάς των Λακεδαιμονίων Λεωνίδας που καταγόταν από το  γένος των Ηρακλειδών.Μόλις λοιπόν αφίχθει έστειλε ιππέα για να κατασκοποπεύσει,να δει πόσοι είναι και τι κάνουν.Ο ιππέας πλησίασε το τείχος,το οποίο τον εμπόδιζε να δεί όλο το στρατόπεδο και είδε εκείνους που ταχθεί μπροστά από το τείχος.Συνέπεσε να είναι ταγμένοι εκείνη την ημέρα οι Λακεδαιμόνιοι.Ήταν φυσικό τα τμήματα να εναλλάσονταν στις προφυλακές,εμπρός από το τείχος.Είδε λοιπόν άλλους να γυμνάζονται και άλλους να κτενίζουν τα μαλλιά τους(Οι Σπαρτιάτες είχαν έθιμο να καλλωπίζονται πριν τη μάχη για να μην προσβάλλουν τους χθόνιους θεούς με την ατημέλητη εμφάνισή τους σε περίπτωση θανάτου τους).
Μετά από αυτά επέστρεψε ήσυχος πίσω γιατί κανείς δεν τον καταδίωξε και ούτε κανείς του έδωσε σημασία.Ανέφερε δε στον Ξέρξη τα όσα είδε.Σίγουρα θα ήταν αξιωματικός !!!

Όταν ο Ξέρξης άκουσε αυτά, δεν μπορούσε να καταλάβει τι συνέβαινε, ότι δηλαδή οι Σπαρτιάτες καλωπίζονταν ενώ προετοιμάζοντο να σκοτωθούν και να σκοτώσουν όσους μπορούσαν. Αυτό του φαινόταν γελοίο. Έτσι, κάλεσε τον έκπτωτο βασιλά της Σπάρτης Δημάρατο,που τον ακολουθούσε στην εκστρατεία, και του επανέλαβε την αναφορά του κατάσκοπου,με την ελπίδα ότι θα ανακάλυπτε τι σήμαινε η συμπεριφορά αυτή των Σπαρτιατών.

Ο Δημάρατος απάντησε: "Κάποτε άλλοτε,όταν ξεκινούσαμε αυτή την εκστρατεία ενάντια στην Ελλάδα,σου είχα μιλήσει γι’ αυτούς τους άνδρες.Σου είπα τότε πώς προέβλεπα ότι θα κατέληγε αυτή η επιχείρηση κι εσύ με περιγέλασες. Δεν πασχίζω για τίποτα, βασιλιά, περισσότερο από το να σου αποκαλύψω την αλήθεια.Γι’ αυτό, άκουσέ με και τώρα. Αυτοί οι άνδρες βρίσκονται εδώ για να υπερασπιστούν το πέρασμα κι ετοιμάζονται για τη μάχη. Είναι συνήθεια των Σπαρτιατών να περιποιούνται σχολαστικά τα μαλλιά τους, όταν πρόκειται να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους. Σε διαβεβαιώ, όμως, ότι αν νικήσεις αυτούς τους άνδρες και τους υπόλοιπους Σπαρτιάτες που βρίσκονται ακόμα στην πατρίδα τους, δεν υπάρχει άλλο έθνος στον κόσμο που θα τολμούσε να σου αντισταθεί ή να κάνει την παραμικρή κίνηση εναντίον σου. Βρίσκεσαι αντιμέτωπος με το καλύτερο βασίλειο της Ελλάδας, αυτό που έχει τους γενναιότερους άνδρες".

Ο Ξέρξης, ανίκανος να πιστέψει τα λόγια του Δημάρατου, αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατό να αντισταθεί ένας τόσο μικρός στρατός στη δική του δύναμη. Τότε του είπε: "Βασιλιά, θεώρησέ με ψεύτη, αν δεν γίνει αυτό που προέβλεψα".Παρ’ όλα αυτά, ο Ξέρξης και πάλι δεν πείστηκε.

Ενας κάτοικος της Τραχίνης,πιθανώς σταλμένος από τον Ξέρξη,παρουσιάστηκε στους Έλληνες και τους περιέγραψε το πλήθος των βαρβάρων των οποίων μάλιστα τα βέλη μπορούσαν να καλύψουν τον ουρανό.Ο Σπαρτιάτης Διηνέκης που βρισκόταν στις προφυλακές εμπρός από το τείχος,απάντησε:"Ευχάριστες ειδήσεις μας φέρνεις.Θα πολεμήσουμε υπό σκιάν και όχι υπό τον ήλιον".(Ηροδ.Ζ'226).

Εν τω μεταξύ ο περσικός στόλος δεν είχε ακόμη φθάσει στην περιοχή του Αρτεμισίου και αυτό ανάγκασε τον Ξέρξη να παραμείνει επι τέσσερεις μέρες άπραγος και  σίγουρος ότι οι Έλληνες θα το έβαζαν στα πόδια.Τελικά ο στόλος έφθασε στις 17 Αυγ.αργοπορημένος λόγω της τρικυμίας και των καταστροφών που έπαθε στην Σηπιάδα του Πηλίου.

Ο Ξέρξης στο διάστημα των τεσσάρων ημερών απραξίας έστειλε με κήρυκες στον Λεωνίδα επιστολή που του έλεγε "πως του είναι δυνατόν να μην ματαιοπονεί,να ταχθεί με το μέρος του και να γίνει μονάρχης της Ελλάδος και ότι οι Έλληνες,αν παραδίδονταν, θα τους έδινε μια χώρα μεγαλύτερη από αυτήν που έχουν τώρα".(Διόδωρος ΙΑ'5,5)

Ο Λεωνίδας του έδωσε μία απάντηση αντάξια του ήθους και της φιλοπατρίας ενός Σπαρτιάτη:"Αν γνώριζες τι είναι καλό στη ζωή,θα απείχες από το να επιθυμείς ξένα πράγματα.Για μένα είναι καλύτερο να πεθάνω για την Ελλάδα,παρά να είμαι μονάρχης στους ομοφύλους μου"(Πλούταρχος,Ηθικά,Λακωνικά Αποφθέγματα,225,10)." Όσο για τη χώρα την οποία υπόσχεσαι να δώσεις,οι Έλληνες έμαθαν από τους πατέρες τους να αποκτούν εδάφη όχι με δειλία αλλά με ανδρεία"(Διόδωρος ΙΑ 5,5)


Η ιστορική φράση "Μολών Λαβέ"
-------------------------------------------
Ο Ξέρξης για δεύτερη φορά ξαναέστειλε κήρυκες και απαίτησε από τον Λεωνίδα να του παραδώσει τα όπλα.Ο Λεωνίδας όμως έδωσε την περίφημη αγέρωχη απάντηση,
                                                  
                                                               "ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ "

που έμεινε στην ιστορία σαν μία από τις ενδοξότερες φράσεις που ειπώθηκαν ποτέ από στρατιωτικό ηγέτη χαρίζοντας του υστεροφημία ως πρότυπο γενναιότητας, θεματοφύλακα πάτριων αρχών, νόμων και καθήκοντος.

(Πλούταρχος Ηθικά.Λακωνικά Αποφθέγματα 225,10)

Η ιστορική αυτή φράση σημαίνει "Έλα να τα πάρεις".Το "Μολών" είναι μετοχή αορίστου β' του ρήματος "Βλώσκω"που στην ουσία σημαίνει "Έλα με κόπο".Άρα το "ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ" σημαίνει "ΚΟΠΙΑΣΕ ΝΑ ΤΑ ΠΑΡΕΙΣ".(περισσότερα για το ρήμα "Βλώσκω",εδώ:http://www.youtube.com/watch?v=i2L1mPSSc4k)

Η απάντηση αυτή έμεινε αθάνατη,στην παγκόσμια ιστορία ανά τους αιώνες,σαν σύμβολο του ανεξάρτητου ψυχικού βάθους της Ελληνικής ανδρείας:

Ο Ηρόδοτος δεν κάνει καμία αναφορά σ'αυτό το περιστατικό.


Πρώτη ημέρα της μάχης 17 Αυγ.(Δεύτερο στενό)
------------------------------------------------------------

Ο Ξέρξης την πέμπτη μέρα όταν είδε ότι οι Έλληνες δεν είχαν κάνει ακόμα καμία κίνηση να αποχωρήσουν και η παρατεινόμενη παρουσία τους του φαινόταν καθαρή αναίδεια και παράτολμη τρέλα, κυριεύτηκε από οργή κι έστειλε τους Μήδους και τους Κισσίους με διαταγή να τους συλλάβουν ζωντανούς και να τους οδηγήσουν μπροστά του.Έστειλε πρώτα τους Μήδους διότι τους προτίμησε για την παλληκαριά τους ή και διότι ήθελε να εξοντωθούν όλοι,διότι οι Μήδοι διατηρούσαν ακόμα ένα αλαζονικό φρόνημα,αφού οι κυριαρχία των προγόνων τους πρόσφατα είχε καταλυθεί από τους Πέρσες(Διοδωρος ΙΑ'6,3).Δίπλα σ'αυτούς παρατάχθηκαν και οι συγγενείς όσων είχαν σκοτωθεί στον Μαραθώνα το 490 π.Χ. Οι Μήδοι υπάκουσαν και επιτέθηκαν κατά κύματα,ενώ την ίδια ώρα γέμισαν τον αέρα Ελληνικές φλογέρες με τον πολεμικό παιάνα.

Μιά σκληρή μάχη ακολούθησε με τους Ασιάτες τοξότες και τους λοιπούς με μικρά ακόντια,να πολεμούν με γενναιότητα και ανδρεία υπό το βλέμμα του βασιλιά τους και με τους Έλληνες λογχοφόρους να δείχνουν την στρατιωτική τους υπεροχή.Παρά τους μειωτικούς υπαινιγμούς του Ηροδότου (...<ήσαν πολλοί μεν άνθρωποι,άνδρες όμως λίγοι>.Ζ,210),οι Μήδοι έδειξαν αξιοθαύμαστη παλληκαριά και αυτοθυσία.Καθώς η μάχη διεξαγόταν "εκ του συστάδην"και ο χώρος ήταν περιορισμένος,οι Μήδοι και οι Κίσσιοι βρέθηκαν,μοιραία,στη θανατηφόρα φραγή της Ελληνικής οπλιτικής φάλαγγας και μάλιστα των Λακεδαιμονίων.Τα κτυπήματα δίνονταν χέρι με χέρι και οι γραμμές συμπλοκής ήταν πυκνότατες,ο δε ατομικός οπλισμός των Μήδων ,φανερά κατώτερος για τέτοιου είδους μάχη,έδινε την δυνατότητα στους Έλληνες να τους κατασφάζουν κυριολεκτικά !!!

Νέα στίφη Μήδων,Κισσίων και Σακών ρίχνονταν στον αγώνα,πατώντας στα κουφάρια των σκοτωμένων συμπολεμιστών τους.Φαινόταν ομως αδύνατον να προκαλέσουν κάποιο ρήγμα στις Ελληνικές γραμμές και να διασπάσουν τη συμπαγή οπλιτική φάλαγγα.Οι Έλληνες,με σχεδόν αμελητέες απώλειες,αμύνονταν σθεναρά και καθώς είχαν όλο τους το σώμα σκεπασμένο με μεγάλες ασπίδες,σχημάτιζαν ένα αδιαπέραστο φράγμα από τα πλήγματα των εχθρών,οι οποίοι δέχονταν απανωτά τραύματα (Διοδ.ΙΑ'7,3).

Έπειτα από πολύωρη μάχη οι βάρβαροι συντετριμμένοι άρχισαν να υποχωρούν,αφήνοντας πίσω εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες ! Ένας κυκεώνας αιμορροούσας μάζας συνέθετε το τραγικό της μάχης μπροστά στο τείχος των Φωκέων.

Μα ο αγώνας δεν είχε τελειώσει.Μετά την πανωλεθρία που υπέστησαν οι Μήδοι,τη θέση τους κατέλαβε ο στρατηγός Υδάρνης με τους επιλεγμένους 10.000 Πέρσες στρατιώτες, που ο βασιλιάς αποκαλούσε "Αθάνατους",οι οποίοι εξαπέλυσαν επίθεση απόλυτα σίγουροι ότι θα έδιναν σ’ αυτή την ιστορία ένα γρήγορο κι εύκολο τέλος. Όμως, όταν άρχισε η σύγκρουση, δεν είχαν καλύτερη τύχη από τους προηγούμενους,παρά τη φήμη τους.Όλα ήταν ακριβώς όπως και πριν, αφού η μάχη γινόταν σε περιορισμένο χώρο κι οι Πέρσες πολεμούσαν με πιο κοντά δόρατα από τους Έλληνες και δεν είχαν το πλεονέκτημα της αριθμητικής υπεροχής τους.

 Από την πλευρά των Σπαρτιατών, ήταν μια αξιομνημόνευτη μάχη.Είχαν καταλάβει ότι πολεμούσαν ενάντια σε έναν άπειρο εχθρό κι ένα από τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούσαν ήταν να κάνουν όλοι μαζί μεταβολή και να προσποιούνται ότι υποχωρούσαν έντρομοι, όποτε οι εχθροί τους καταδίωκαν με ποδοβολητό και ιαχές. Αυτοί όμως, τη στιγμή που τους προλάβαιναν οι Πέρσες, γύριζαν και τους αντιμετώπιζαν, προκαλώντας τους τεράστιες απώλειες στη νέα μάχη που ξεσπούσε.

ΑΘΑΝΑΤΟΙ
Η μάχη κράτησε μέχρι τη νύχτα και οι "Αθάνατοι",αφού δεν μπόρεσαν να κερδίσουν έδαφος,εγκατέλειψαν το πεδίο της μάχης,δημιουργώντας νέο στρώμα σκοτωμένων και τραυματιών επάνω από τους Μήδους,Κίσσιους και Σάκες.Οι "Αθάνατοι"με την ψυχολογία της άβουλης μάζας δεν κατάφεραν κάτι παραπάνω από τους προηγούμενους,αντίθετα μάλιστα παρουσίασαν κρίσιμο έλλειμμα στην ανάπτυξη τους και τελικά υπέστησαν βαρύτατες απώλειες,πέφτοντας θύματα της ανώτερης πολεμικής τακτικής του Λεωνίδα.

Ο Ξέρξης παρακολουθούσε τη μάχη από εκεί που καθόταν. Λέγεται, μάλιστα, ότι στη διάρκεια των επιθέσεων, πετάχτηκε τρεις φορές όρθιος από φόβο για την τύχη του στρατού του.

Οι Έλληνες είχαν κι αυτοί απώλειες αλλά όχι πολλές.


Δεύτερη ημέρα της μάχης 18 Αυγ.(Δεύτερο στενό)
-----------------------------------------------------------------
Το ξημέρωμα της 18ης Αυγ.480 π.Χ.,οι Πέρσες επιτέθηκαν με μεγαλύτερη σφοδρότητα κατά των Ελλήνων,οι οποίοι τους φαίνονταν ολιγάριθμοι και τραυματισμένοι,ελπίζοντας πως δεν ήταν σε θέση πιά να αντιτάξουν άμυνα και πως στο τέλος θα υπέκυπταν κάτω από το βάρος της πίεσης όλο και νέων ξεκούραστων δυνάμεων.

Ο Λεωνίδας είχε παρατάξει τον στρατό του εμπρός από το τείχος σε διαδοχικές γραμμές και κατά πόλεις,ώστε να μάχονται εναλλασόμενοι και να αναπληρώνουν δυνάμεις.Στο αποκορύφωμα της μάχης και καθώς οι βάρβαροι επιτίθονταν ασταμάτητα κατά κύματα,δεν υπήρχε χρόνος να ξεκουραστούν οι Έλληνες μαχητές.Η περιγραφή του ιστορικού  Διόδωρου του Σικελιώτη,μας μεταφέρει με τρόπο γλαφυρό την ατμόσφαιρα της μάχης:
"Το πολεμικό μένος έφθασε σε τέτοιο σημείο,ώστε τα τμήματα που είχαν ορισθεί διαδοχικά να παίρνουν μέρος στη μάχη δεν δέχθηκαν να αλλάξουν,αλλά πολεμώντας συνεχώς και υπερνικώντας τα δεσμά της μάχης σκότωναν πολλούς από τους επίλεκτους βαρβάρους"(Διοδ.ΙΑ'8,2).

Η μάχη κράτησε όλη την ημέρα με πράξεις άφθαστου ηρωισμού και όλοι επιδόθηκαν σε μιά άμιλλα ανδρείας,προσπαθώντας οι μεγαλύτεροι να συναγωνισθούν τη ρώμη των νεωτέρων και οι νεώτεροι την πείρα και τη δόξα των μεγαλυτέρων.Πολλοί βάρβαροι αλαφιασμένοι από την μαχητικότητα των Ελλήνων,καθώς τίποτα δεν άλλαζε,τρέπονταν σε φυγή,αλλά προσέκρουαν πάνω στα περσικά τμήματα που είχαν ορισθεί σαν εφεδρεία και τα οποία τους έφραζαν τον δρόμο,αναγκάζοντας τους να επιστρέψουν στη μάχη με κλονισμένο ηθικό και με περισσότερες απώλειες.Χιλιάδες βάρβαροι έστρωναν με τα κουφάρια τους ένα μακάβριο χαλί πάνω στην ένδοξη γη των Θερμοπυλών.

Καθώς νέες βαρβαρικές δυνάμεις συνέχιζαν να στέλνονται συνεχώς κατά των
ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣ-ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΜΟΡΑΣ
Ελλήνων,αναμειγνύοντο με τις ήδη εμπλεγμένες στη μάχη δυνάμεις. Τα τμήματα έχαναν τους οργανικούς τους δεσμούς, μετετρέποντο σε μάζες ενόπλων ανδρών που στριμωγμένοι, επιέζοντο μεταξύ τους, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς σκοπό. Μόνο ένας βόμβος εξώκοσμος ήταν διάχυτος στον χώρο.Παραγγέλματα αξιωματικών που δεν μπορούσαν να εκτελεστούν, κραυγές πόνου και αγωνίας των ανδρών που άφηναν την τελευταία τους πνοή,άνδρες που ούρλιαζαν καθώς καταπατούντο ζωντανοί από τους συμπολεμιστές τους. Ένα απίστευτο σκηνικό φρίκης είχε στηθεί, σαν να ήταν ο ίδιος ο Τάρταρος που άνοιξε για να καταπιεί τους Πέρσες.Τελικά με την έλευση του σκότους οι Πέρσες απεσύρθηκαν στο στρατόπεδο τους.

Ο Ξέρξης βλέποντας τα επίλεκτα τμήματα του να εξοντώνονται,έπεσε σε αμηχανία και δεν ήξερε τι να κάνει.

Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσω ότι:

-Οι μάχες της 17 και 18 Αυγ.γινόντουσαν στο δεύτερο στενό εμπρός από το τείχος των Φωκέων.
-Συγχρόνως με τις μάχες στις Θερμοπύλες,λάμβαναν χώρα και οι ναυμαχίες στο Αρτεμίσιο.


Η προδοσία
----------------

Ο Ξέρξης δεν είχε ιδέα πώς να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Εκείνη τη στιγμή, όμως, ένας άνδρας από τη Μαλίδα, ο Εφιάλτης του Ευρύδημου, ελπίζοντας μια γενναιόδωρη ανταμοιβή, ήρθε να πει στον βασιλιά τα σχετικά με το μονοπάτι που οδηγούσε πάνω από τα βουνά στις Θερμοπύλες, προκαλώντας έτσι τον όλεθρο των Ελλήνων που κρατούσαν το πέρασμα.Πολλοί ερευνητές της μάχης ισχυρίζονται ότι τον έστειλαν οι άρχοντες της Τραχινίας οι οποίοι είχαν μηδίσει. Αργότερα ο Εφιάλτης, από φόβο για τους Σπαρτιάτες, απέδρασε στη Θεσσαλία και στο διάστημα της απουσίας του, ορίστηκε αμοιβή για το κεφάλι του από τους Πυλαγόρες (τους Αμφικτύονες) που ήταν συγκεντρωμένοι στην Πυλαία(Ανθήλη). Λίγο καιρό αργότερα, επέστρεψε στην Αντίκυρα, όπου φονεύτηκε από τον Αθηνάδη τον Τραχίνιο. Αυτός δεν τον σκότωσε για την προδοσία του αλλά για έναν άλλο λόγο. Οι  Πυλαγόρες,πάντως,τον αντάμειψαν ανάλογα.

ΕΦΙΑΛΤΗΣ-ΤΑΙΝΙΑ 300
Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ήταν ο Ονήτης, γιος του Φαναγόρα από την Κάρυστο κι ο Κορυδαλλός από την Αντίκυρα αυτοί που αποκάλυψαν στους Πέρσες το ορεινό μονοπάτι. Όπως όμως λέει ο Ηρόδοτος,αυτό, δεν ήταν διόλου πειστικό, αφ'ενός γιατί οι Αμφικτύονες, ασφαλώς μετά από επισταμένες έρευνες, όρισαν αμοιβή όχι για τον φόνο των δυο αυτών, αλλά του Εφιάλτη του Τραχίνιου και δεύτερον, γιατί ήταν αναμφίβολα η κατηγορία της προδοσίας αυτή που ώθησε τον Εφιάλτη να το σκάσει. Σίγουρα ο Ονήτης, μολονότι δεν ήταν από τη Μαλίδα, θα μπορούσε να ξέρει το μονοπάτι, αν είχε μείνει καιρό στην περιοχή. Όμως, ήταν ο Εφιάλτης και κανείς άλλος, αυτός έδειξε το δρόμο στους Πέρσες,όπως αναφέρει με βεβαιότητα ο Ηρόδοτος.

Ανοπαία ατραπός και οι Φωκείς
----------------------------------------

Η Ανοπαία ατραπός,ένα μονοπάτι στενό και απόκρημνο άρχιζε από τον Ασωπό ποταμό κοντά στην Τραχινία (Ηράκλεια) και προχωρώντας κατά μήκος της κορυφής του βουνού,(το οποίο βουνό, όπως και το ίδιο το μονοπάτι, λεγόταν "Ανοπαία",Καλλίδρομο ονομάστηκε πολύ αργότερα) κατέληγε διακλαδιζόμενο αφ'ενός κοντά στους Αλπήνους(σημερινές Θερμοπύλες) και αφ'ετέρου πίσω από το δεύτερο στενό.

Το μονοπάτι αυτό ανακαλύφθηκε από τους ντόπιους Μαλιείς.Το 510π.Χ.κατά τον πόλεμο των Θεσσαλών με τους Φωκείς,το χρησιμοποίησαν για να βοηθήσουν τους Θεσσαλούς να κυκλώσουν τους Φωκείς,οι οποίοι είχαν χτίσει το τείχος στο παραλιακό πέρασμα για προστασία. Από τόσα παλιά, λοιπόν, ήταν γνωστή στους Μαλιείς η προδοτική χρησιμότητά του.

Η ΑΝΟΠΑΙΑ ΣΗΜΕΡΑ
Ο Ξέρξης ενθουσιάστηκε με την αποκάλυψη του Εφιάλτη και διέταξε αμέσως την αποστολή αποσπάσματος 20.000 ανδρών υπό τον Υδάρνη το οποίο ξεκίνησε μόλις άρχισε να νυχτώνει, "την ώρα που ανάβουν τα λυχνάρια" (περίπου 20:30 σημερινή θερινή ώρα) και αφού διέσχισαν τον Ασωπό ποταμό πήραν το απόκρημνο μονοπάτι και βάδιζαν όλη τη νύχτα, με το βουνό της Οίτης στο δεξί τους χέρι και  αυτά της Τραχίνας στο αριστερό.Αφού πέρασαν από την περιοχή του σημερινού Ελευθεροχωρίου,νωρίς τα ξημερώματα βρίσκονταν στην κορυφή της ράχης,όπου υπάρχει μικρό οροπέδιο (σήμερα Νεβρόπολις) κοντά στο σημείο που,όπως ανέφερα και πριν,οι Φωκείς φρουρούσαν  με 1000 άνδρες. Οι Φωκείς είχαν προσφερθεί εθελοντικά στον Λεωνίδα ν’ αναλάβουν αυτή τη θέση.

Η ΑΝΟΠΑΙΑ ΣΗΜΕΡΑ
Οι Πέρσες πλησίασαν στις θέσεις των Φωκέων χωρίς να γίνουν αντιληπτοί,διότι η περιοχή ήταν κατάφυτη από βελανιδιές.Ωστόσο έγινε θόρυβος από τα βήματα των Περσών πάνω στα ξερά φύλλα που ήταν σκορπισμένα και καθώς επικρατούσε νηνεμία οι Φωκείς που κοιμόντουσαν, πετάχθηκαν όρθιοι και άρπαξαν τα όπλα τους τη στιγμή που έφτασε ο εχθρός. Οι Πέρσες ξαφνιάστηκαν όταν αντίκρισαν στρατιώτες να ετοιμάζονται να υπερασπιστούν το πέρασμα.Ενώ δεν περίμεναν καμιά αντίσταση, ο δρόμος τους ήταν κλειστός από οπλισμένους άνδρες. Ο Υδάρνης ρώτησε τον Εφιάλτη ποιοί ήταν, γιατί ανησυχούσε μήπως ήταν Σπαρτιάτες.Όταν όμως έμαθε την εθνικότητά τους, ετοιμάστηκε να τους επιτεθεί. Τα Περσικά βέλη έπεφταν πυκνά και οι Φωκείς, νομίζοντας ότι αυτοί ήταν ο στόχος της επίθεσης, βιάστηκαν να υποχωρήσουν στο ψηλότερο σημείο του βουνού, όπου ετοιμάστηκαν να αντιμετωπίσουν το θάνατο. Οι Πέρσες όμως, πάντα μαζί με τον Εφιάλτη, δεν ασχολήθηκαν άλλο μαζί τους, αλλά πήραν το κατηφορικό μονοπάτι με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα.

Στο σημείο αυτό κρίνω να πω ορισμένα για τους Φωκείς:Οι Φωκείς γνώριζαν ότι όλα τα Ελληνικά κρατίδια,από την Μακεδονία μέχρι την Αττική,εκτός των Θεσπιών και Πλαταιών,είχαν δηλώσει υποταγή στον Ξέρξη και ότι η άμυνα στις Θερμοπύλες δεν ήταν δυνατή με τους λίγους Πελοποννησίους που έφθασαν στην περιοχή των στενών.Αν τελικά οι Φωκείς δέχθηκαν να εκστρατεύσουν,αυτό οφείλεται στις υποσχέσεις του Λεωνίδα,ότι "ημέρα με την ημέρα" αναμενόταν η άφιξη και άλλων συμμάχων.

Έστειλαν τότε οι Φωκείς στις Θερμοπύλες 1000 οπλίτες και μαζί με αυτούς ήρθαν "πανστρατιά" 1000 Οπούντιοι Λοκροί.Όταν έφθασαν στην περιοχή οι βάρβαροι και είδαν οι Πελοποννήσιοι το πλήθος τους,φοβήθηκαν και ήθελαν να φύγουν για να αμυνθούν στον Ισθμό.Οι Φωκείς και οι Λοκροί όμως τους ικέτευσαν να μείνουν στις θέσεις τους. Με τη γνώμη τους συνετάχθει και ο Λεωνίδας και έτσι η απόφαση για άμυνα στο στενό οριστικοποιήθηκε.Βέβαια οι Φωκείς και οι Λοκροί ζήτησαν αυτό γιατί αν έφευγαν οι Πελοποννήσιοι,οι χώρες τους κινδύνευαν άμεσα.

Προβλέποντας οι Φωκείς αυτά που επρόκειτο να συμβούν,σκέφθηκαν να κανονίσουν την θέση τους ώστε να σωθούν σε περίπτωση καταστροφής και να σπεύσουν ταχέως προς την χώρα τους.Γνώριζαν μάλιστα την ύπαρξη της "ατραπού",από τον πριν λίγων ετών πόλεμο τους με τους Θεσσαλούς,οι οποίοι προσπάθησαν να τους κυκλώσουν κινούμενοι από αυτήν.Έτσι ζήτησαν εθελοντικά από τον Λεωνίδα να αναλάβουν την φύλαξη της.Επειδή ο αριθμός 1000 ανδρών ήταν υπερβολικός για την φύλαξη της,ανέφεραν στον Λεωνίδα,ότι ο εχθρός μπορούσε να παρακάμψει τις δυσκολίες της ατραπού και να υπερπηδήσει την ράχη του βουνού.

ΝΕΒΡΟΠΟΛΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
Όταν λοιπόν εγρίθηκε αυτό από τον Λεωνίδα,ανέβηκαν στο βουνό,αλλά απ'ότι φαίνεται φρόντισαν για τους εαυτούς τους,γιατί αντί να λάβουν θέση στο κέντρο του οροπεδίου (Νεβρόπολις σήμερα),ώστε να έχουν κοντά τους κάθε επικίνδυνο σημείο,πήραν θέσεις στο ανατολικό του τμήμα,μπροστά από την σημερινή διάβαση Παλιοβουρού-Μουρούζου (Παλαιοδρακοσπηλιά).Πιθανώς αυτό έγινε γιατί από την διάβαση αυτή περνούσε άλλη "ατραπός"που κατέβαινε,όπως ο σημερινός δρόμος Βρύσης Τσέας -Παλιοχωρίου,που οδηγούσε στην υπάρχουσα πίσω από το βουνό πεδιάδα και έτσι θα έφευγαν για την χώρα τους σε περίπτωση δυσμενούς τροπής του αγώνα.

Όλα αυτά λοιπόν δημιουργούν υποψίες,ότι κατεχόμενοι από ηττοπάθεια,εσκεμμένα ανέλαβαν εθελοντικά την αποστολή αυτή.Αυτό συμπεραίνεται και απο το γεγονός ότι τον επόμενο χρόνο(479),απρόσκλητοι πήγαν στον στρατόπεδο του Μαρδόνιου στις Πλαταιές για να πολεμήσουν εναντίον των Ελλήνων.



Νύκτα 18 προς 19 Αυγ.
----------------------------

Οι Έλληνες μετά την κουραστική ημέρα που πέρασαν μαχόμενοι συνεχώς,χωρίς να γνωρίζουν τίποτα για όσα είχαν συμβεί,εγκατέστησαν φρουρούς στο τείχος και έπεσαν για να αναπαυτούν.

ΠΕΡΣΗΣ ΟΠΛΙΤΗΣ
Οι πρώτες δυσοίωνες προβλέψεις ήλθαν στους ΄Ελληνες από τον μάντη Μεγιστία τον Ακαρνάνα,"ο οποίος αφού εξέτασε τα σπάχνα των θυμάτων τους ανακοίνωσε τον θάνατο που τους περίμενε την αυγή.

Λιγο πριν τα μεσάνυχτα ένας αυτόμολος Ίωνας από το στρατόπεδο των Περσών,πλησίασε τις Ελληνικές προφυλακές.Ήταν ο Τυρραστιάδας από την Αιολική Κύμη,άνδρας "φιλόκαλος δε και τον τρόπον αγαθόν"κατά τον ιστορικό Διόδωρο.Ο Τυρραστιάδας παρουσιάστηκε ενώπιον του Λεωνίδα και τον ενημέρωσε για την προδοσία και την προετοιμασία των Περσών.Την πληροφορία ήλθαν τρέχοντας από τις κορυφές του βουνού να επιβεβαιώσουν κατά την αυγή και οι "ημεροσκόποι" (παρατηρητές).

Ο Λεωνίδας αμέσως μετά τα μεσάνυχτα συγκάλεσε πολεμικό συμβούλιο.Τι ακριβώς αποφασίσθηκε και ποιό σχέδιο δράσης υιοθετήθηκε δεν είναι απόλυτα σαφές.Βέβαιο ωστόσο είναι πως δύο απόψεις συζητήθηκαν στο συμβούλιο.Η μία πρέσβευε την άρνηση εγκατάληψης της θέσης(άποψη του Λεωνίδα και των Λακεδαιμονίων) και η άλλη την άποψη των υπολοίπων συμμάχων για άμεση αποχώρηση.Η διχογνωμία είχε σαν αποτέλεσμα να διασπασθούν οι Ελληνικές δυνάμεις και έτσι οι περισσότεροι να αποχωρήσουν αμέσως,μέσα στην νύχτα,για τις πόλεις τους.

ΟΠΛΙΤΕΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΟΛΕΩΝ
Σύμφωνα όμως με τον Ηρόδοτο ο ίδιος ο Λεωνίδας τους έδιωξε γιατί θεώρησε περιττή την απώλεια τους.Ο ίδιος όμως με τους 300 Σπαρτιάτες,βάση των νόμων της Σπάρτης,δεν επιτρεπόταν να εγκαταλείψη την θέση του.Ο ίδιος θεώρησε σαν αίσχος την φυγή,ενώ αντίθετα αν έμενε εκεί και το όνομα του θα δοξάζετο και η τιμή της Σπάρτης.Άλλωστε η Πυθία είχε δόσει τον χρησμό ότι ή η Σπάρτη θα καταστραφεί ή αν δεν συμβεί αυτό θα πενθήση τον εκ του γένους του Ηρακλή βασιλιά της.Έτσι ο Λεωνίδας επειδή επιθυμούσε να εξασφαλίσει την δόξα για τους Σπαρτιάτες,έδιωξε τους συμμάχους,προτιμώντας αυτό παρά να τους αφήσει να φύγουν μόνοι τους,παραβιάζοντας και τους κανόνες πειθαρχίας.

Οι 700 Θεσπιείς με στρατηγό τον Δημόφιλο του Διαδρόμου,αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τους Σπαρτιάτες και παρέμειναν για να αγωνισθούν μέχρι το τέλος στις "θέσεις όπου ετάχθησαν "παρότι κανένας νόμος της πατρίδας τους δεν τους το επέβαλε αυτό.Η πόλη των Θεσπιών ήταν από τις αρχαιότατες πόλεις της Βοιωτίας και βρίσκεται νοτιοδυτικά της Θήβας (σημερινός δήμος Θεσπιέων)

Ο Λεωνίδας κράτησε με τη βία και τους 400 Θηβαίους,που τους θεωρούσε ομήρους γιατί "εμήδιζαν".

Η πιθανότερη λοιπόν εκδοχή είναι,ότι ο Λεωνίδας βλέποντας πλέον το μάταιο του αγώνα,διέταξε τους συμμάχους να αποχωρήσουν,ώστε να μην θυσιασθούν άσκοπα πολύτιμοι μαχητές που θα χρειάζονταν αλλού για τον περαιτέρο  αγώνα.Αυτός όμως με τους Σπαρτιάτες και με τους εθελοντικά παραμείναντες Θεσπιείς,αποφάσισε να παραμείνει εκεί τηρώντας τους νόμους της Σπάρτης,αγωνιζόμενος μέχρις εσχάτων.Πολλοί σύγχρονοι κυρίως μελετητές τον κατηγόρησαν για την απόφαση του αυτή. Ωστόσο ήταν επιβεβλημένο να παραμείνουν οι άνδρες του στις θέσεις τους, όχι γιατί έτσι πρόσταζε ο νόμος της Σπάρτης, αλλά γιατί έτσι πρόσταζε η λογική και το κοινό συμφέρον.Αν η οπισθοφυλακή του Λεωνίδα δεν συγκρατούσε,με όποιο τίμημα, τους εχθρούς για αρκετό χρόνο,είναι βέβαιο ότι με το πρώτο φως της 19ης Αυγούστου το εχθρικό ιππικό θα αναλάμβανε την καταδίωξη των διαφευγόντων Ελλήνων. Σίγουρα θα τους προλάβαινε και στο αναπτεταμένο πεδίο,μετά τα στενά, θα τους εξόντωνε.Αφ'ενός για τον λόγο αυτό ο Λεωνίδας έπρεπε να πολεμήσει και να παράσχει τον αναγκαίο χρόνο διολίσθησης στους γενναίους συμμάχους του και αφ'ετέρου για να επιρρεάσει το ηθικό των βαρβάρων αφήνοντας τους κατάπληκτους από την μαχητικότητα των Ελλήνων.Πράγματι πέτυχε και τους δύο σκοπούς του !!!
ΕΙΛΩΤΑΣ ΨΙΛΟΣ

Ο Λεωνίδας θέλησε να διώξει και τον μάντη Μεγιστία τον Ακαρνάνα ,που είχε εξετάσει τα σπλάγχνα και είχε πει αυτά που θα συμβούν,αλλά εκείνος δεν δέχθηκε,παρά μόνο έδιωξε τον μονογενή γιό του που συμμετείχε στην εκστρατεία.

Ο Λεωνίδας είχε πλέον μείνει με 1400 οπλίτες (οι 400 Θηβαίοι αμφιβόλου υπακοής), αν και λογω των απωλειών θα ηταν λιγότεροι,και πιθανώς με 300 είλωτες-ψιλούς,αν υποθέσουμε ότι κάθε Σπαρτιάτης είχε από έναν είλωτα υπηρέτη ελαφρά οπλισμένο.Κανείς ιστορικός δεν μας δίνει τον αριθμό των ειλώτων.

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ ΟΠΛΙΤΕΣ
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αναφέρει αναφέρει ότι μετά την αναχώρηση των συμμάχων,νύχτα ακόμη,ο Λεωνίδας εκτέλεσε νυκτερινή έφοδο (καταδρομή) στο στρατόπεδο των Περσών και τους έπιασε στον ύπνο.Οι Πέρσες αιφνιδιάστηκαν και μέσα στην σύγχιση και τον πανικό που επικράτησε,άρχισαν να αλληλοσκοτώνονται.Γράφει μάλιστα πως οι Έλληνες κυρίευσαν και τη σκηνή του Πέρση βασιλιά, από την οποία όμως ο Ξέρξης είχε προλάβει να απομακρυνθεί.H διήγηση ωστόσο του Διόδωρου δεν επιβεβαιώνεται από τους άλλους ιστορικούς.Σύγχρονοι όμως ιστορικοί-μελετητές της μάχης σε συνδυασμό με την κοινή λογική θεωρούν ότι,η νυκτερινή καταδρομή ενός ειδικού τμήματος των Σπαρτιατών με αντικειμενικό σκοπό την εξόντωση του Ξέρξη, κατά πάσα πιθανότητα είναι αληθινό γεγονός.Άλλωστε ο Σπαρτιατικός στρατός εκπαιδευόταν σε τέτοιες επιχειρήσεις.

Τρίτη ημέρα της μάχης 19 Αυγ.(πρώτο και δεύτερο στενό)
-----------------------------------------------------------------------

Το δράμα έβαινε προς τη λήξη του. Γύρω στις 07.00 το πρωί της 19ης Αυγούστου του 480 π.Χ. ο Ξέρξης προσέφερε σπονδές στους θεούς του και κατόπιν συνέγειρε τον στρατό του και επιτέθηκε στους Έλληνες. Αυτή τη φορά όμως οι υπό τον Λεωνίδα "ως την επί θανάτου έξοδον ποιεύομενοι", άφησαν τις αμυντικές τους θέσεις,μπροστά από το τείχος των Φωκέων,αφού πρώτα προγευμάτισαν και προήλασαν προς συνάντηση του εχθρού στον μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου στενού, χώρο.

H Ελληνική φάλαγγα με επικεφαλής τον Λεωνίδα εφόρμησε με μανία κατά των βαρβάρων οι οποίοι επίσης αντεπιτέθηκαν υπό τις κραυγές και τα μαστίγια των αξιωματικών τους,οι οποιοι μαστίγωναν αδιακρίτως όλους,σπρόχνωντάς τους προς τα εμπρός.Όπως ήταν επόμενο,πολλοί από τους βαρβάρους έπεφταν στην θάλασσα,πολλοί δε περισσότεροι καταπατούντο ζωντανοί ο ένας κατόπιν του άλλου,χωρίς κανείς να νοιάζεται για τους σκοτωμένους.Οι Έλληνες γνωρίζοντας ότι θα πέθαιναν επιτίθενταν ρωμαλέα και με μανία κατά των βαρβάρων χωρίς να δίνουν καμιά σημασία στον κίνδυνο.

Ήδη των περισσοτέρων τα δόρατα είχαν σπάσει και χρησιμοποιούσαν τα ξίφη τους.Κατά την διάρκεια αυτού του αγώνα έπεσε ο Λεωνίδας, ο οποίος πολεμούσε στην πρώτη γραμμή,"ανήρ γενόμενος άριστος" και μαζί με αυτόν και άλλοι ονομαστοί Σπαρτιάτες.Γύρω από τον νεκρό Λεωνίδα έγινε άγρια πάλη μεταξύ Περσών και Σπαρτιατών για την κατοχή του νεκρού βασιλιά,μέχρις ότου οι Έλληνες έσυραν τον νεκρό προς αυτούς και έτρεψαν σε φυγή τους Πέρσες τέσσερεις φορές.Ο Λεωνίδας ήταν τότε 60 χρονών !!!

Από τους Πέρσες επίσης έπεσαν πολλοί και ονομαστοί μεταξύ των οποίων οι αδελφοί του Ξέρξη "Αβροκόμης" και "Υπεράνθης",από τον πρώτο γάμο του πατέρα τους Δαρείου.

Όλα τα παραπάνω συνέβησαν μέχρις ότου έφθασαν οι πρώτοι Πέρσες του "Υδάρνη" από την Ανοπαία ατραπό,που τους οδηγούσε ο Εφιάλτης,την ώρα "πληθώρας της αγορής",δηλαδή περίπου 10:00 με 11:00.Μόλις πληροφορήθηκαν οι Έλληνες ότι το απόσπασμα του Υδάρνη είχε περάσει το,αφρούρητο πλέον,τρίτο στενό και πλησίαζε,υποχώρησαν προς το δεύτερο στενό και αφού προσπέρασαν το τείχος αποσύρθηκαν όλοι μαζί,εκτός από τους Θηβαίους,πάνω στον μικρό λοφίσκο "Κολωνό" (απέναντι ακριβώς από το σημερινό μνημείο) και εκεί αντιστάθηκαν για τελευταία φορά με τα ξίφοι τους,όσοι έτυχε να τα έχουν ακόμη,ενώ άλλοι "με τα χέρια τους και με τα δόντια τους"(Ηροδ.7,225).

Όμως,ακόμη και τότε προκαλούσαν φόβο στους βαρβάρους.Οι Πέρσες,τόσο εκείνοι που είχαν περάσει το τείχος,το οποίο σώριασαν σε ερείπια,όσο και οι "Αθάνατοι" του Υδάρνη,τους περικύκλωσαν από παντού,αλλά δεν τολμούσαν να πλησιάσουν και να δώσουν μάχη εκ του συστάδην.Τότε άρχισαν από μακρυά βολές ακοντίων και βελών,μέχρις ότου έπεσαν όλοι,μένοντας έτσι μέχρι την τελευταία πνοή στις προσταγές της Σπάρτης.

Έτσι λοιπόν αγωνίσθηκαν οι 300 Σπαρτιάτες και οι 700 Θεσπιείς.Λέγεται ότι εκείνος απ'όλους που υπερέβαλε σε ηρωίσμό ήταν ο Σπαρτιάτης "Διηνέκης".Μετά απ'αυτόν διακρίθηκαν δύο Λακεδαιμόνιοι αδελφοί,ο "Αλφειός" και ο "Μάρων του Ορσιφάντου".Από τους Θεσπιείς διεκρίθει ο "Διθύραμβος ο Αρμανατίδης".

Οι Θηβαίοι,των οποίων στρατηγός ήταν ο "Λεοντιάδης",όταν είχαν γύρω τους τους υπόλοιπους Έλληνες,πολεμούσαν τους Πέρσες εξ ανάγκης.Μόλις είδαν όμως ότι υπερίσχυαν οι Πέρσες και οι λοιποί συμπτύσονταν στον λόφο του Κολωνού,αποχώρησαν και προχώρησαν προς τους βαρβάρους με σηκωμένα τα χέρια,λέγοντας ότι αυτοί εμήδιζαν και πρώτοι απ'όλους έδωσαν γη και ύδωρ στον Ξέρξη αλλά εξαναγκάσθηκαν να έλθουν στις Θερμοπύλες και δεν ευθύνονται για όσα κακά έπαθε ο βασιλιάς.Πάντως δεν σώθηκαν όλοι γιατί την ώρα που πλησίαζαν τους Πέρσες,πολλούς τους σκότωσαν και οι υπόλοιποι που αιχμαλωτίσθηκαν,κατά διαταγή του Ξέρξη στιγματίστηκαν με βασιλικά στίγματα,αρχής γενομένης από τον στρατηγό τους "Λεοντιάδη του Ευρύμαχου",τον οποίο αργότερα σκότωσαν οι Πλαταιείς όταν επικεφαλής 400 Θηβαίων κατέλαβε την πόλη τους.Ο Ξέρξης φαίνεται ότι δεν εκτίμησε την στάση τους και προέβει σ'αυτή την πράξη "εσχάτου εξευτελισμού"τους.

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ
Ο Ηρόδοτος μεταφέρει με επιφύλαξη και ορισμένες φήμες για δύο από τους 300 Σπαρτιάτες που γλίτωσαν από τη μάχη.Ο Αριστόδημος και ο Εύρυτος, ήταν ασθενοίς από οξεία οφθαλμία και αναπαυόταν στο στρατόπεδο των Αλπηνών κατά την τελική φάση της μάχης. Για τον Εύρητο αναφέρει ο Ηρόδοτος,πως αν και τυφλωμένος ανέλαβε τον οπλισμό του και διέταξε έναν είλωτα να τον οδηγήσει στη μάχη.Εκεί προσπάθησε, δια της ακοής, να πολεμήσει και φυσικά σύντομα σκοτώθηκε. Ο Αριστόδημος αντίθετα έφυγε. Πίσω στη Σπάρτη όμως η ζωή ήταν φρικτή για έναν "τρέσα" (δειλός). Έτσι για να εξιλεωθεί πολέμησε έναν χρόνο αργότερα ηρωικά στις Πλαταιές και μάλλον σκοτώθηκε εκεί. Ο δεύτερος επιζών, ο Παντίτης,είχε σταλεί από τον Λεωνίδα σαν αγγελιοφόρος στην Θεσσαλία και λέγεται ότι καθυστέρησε επίτηδες να επιστρέψει.Όταν γύρισε στην Σπάρτη δεν άντεξε την ατίμωση και κρεμάστηκε.


Τα μετά την μάχη
------------------------
Αφού έληξε η μάχη ο Ξερξης κάλεσε το πρώην βασιλιά της Σπάρτης Δημάρατο,ο οποίος όπως είπαμε τον ακολουθούσε στην εκστρατεία και τον ρώτησε πόσοι Λακεδαιμόνιοι απομένουν ακόμα και πόσοι απ'αυτούς αξίζουν στον πόλεμο όπως αυτοί που τον πολέμησαν στις Θερμοπύλες.Εκείνος του απάντησε ότι στην Λακεδαίμονα υπάρχουν πολλές πόλεις με μεγάλο πλήθος.Υπάρχει και η πόλις της  Σπάρτης που από μόνη της διαθέτει 8000 περίπου άνδρες,αλλά όλοι τους δεν είναι ίδιοι με αυτούς που αντιμετώπισες εδώ,αλλά είναι όμως γενναίοι.Ο Ξέρξης απάντησε: Αφού είχες κάνει βασιλιάς τους θα ξέρεις με ποιό τρόπο μπορούμε να τους καταλάβουμε με όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες. Ο Δημάρατος τότε τον συμβούλεψε:"Στείλε 300 πλοία του στόλου σου στις ακτές της Λακωνίας.Κοντά σ'αυτές υπάρχει η νήσος Κύθηρα.Γι'αυτή την νήσο ο σοφός Χίλων είχε πεί ότι ήταν καλύτερα να μην υπήρχε,διότι οποιοσδήποτε εχθρός θα την χρησιμοποιούσε σαν ορμητήριο για τρομοκράτηση των Λακεδαιμονίων.Έτσι λοιπόν μπορείς να την καταλάβεις και ενώ το πεζικό σου θα κατακτά την υπόλοιπη Ελλάδα,οι Σπαρτιάτες θα μένουν εκεί φυλάσσοντας την πόλη τους..Αφού λοιπόν υποδουλώσεις την Ελλάδα ,οι Λακωνικές δυνάμεις θα είναι ανεπαρκείς,για την άμυνα.Αν δεν το κάνεις αυτό,θα αναγκασθείς να δώσεις σκληρές μάχες στον Ισθμό,οπου θα βρίσκονται οι συμμαχικές δυνάμεις των Πελοποννησίων.Αν όμως ακούσεις την συμβουλή μου τότε ο Ισθμός και οι υπόλοιπες πόλεις θα παραδοθούν χωρίς μάχη".

ΚΥΘΗΡΑ(ερυθρό χρώμα)
Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο αρχηγός του στόλου και αδελφός του Ξέρξη Αχαιμένης που επειδή φοβήθηκε μήπως πεισθεί ο βασιλιάς του είπε:"Βασιλιά,σε βλέπω να επηρεάζεσαι απο άνδρα που φθονεί τις επιτυχίες σου και σε προδίδει,γιατί στους Έλληνες αρέσουν αυτά τα πράγματα.Μέχρι σήμερα μας έχουν ναυαγήσει 400 πλοία (φαίνεται ότι ξεχνάει άλλα 200 συν τα 45 αιχμαλωτησθέντα) και αν αποσπάσεις από τον στόλο άλλα 300 για τον περίπλου της Πελοποννήσου,τότε οι αντίπαλοι μας θα γίνουν ισόπαλοι.Ενώ αν μείνει ο στόλος συγκεντωμένος,θα αποτελεί φόβητρο για τους Έλληνες οι οποίοι μειονεκτούν σε αριθμό πλοίων.Επι πλέον εφ'όσον ο στόλος και ο στρατός ξηράς κινούνται παράλληλα,ολόκληρος ο στόλος θα υποστηρίξει το πεζικό και το πεζικό τον στόλο.Όσον αφορά τους Λακεδαιμόνιους ,εφ'όσον δώσουν μάχη εναντίον μας δεν θα μπορέσουν να επανορθώσουν τις ζημιές που έπαθαν".Σ'αυτά τα λόγια συνηγόρησε και η βασίλισσα της Αλικαρνασού,Αρτεμισία,την οποία εκτιμούσε πολύ ο Ξέρξης.

Ο Ξέρξης απάντησε:"Νομίζω ότι είναι σωστά αυτά που είπες και θα ακολουθήσω την γνώμη σου.Ο Δημάρατος με συμβούλευσε εκείνα που έκρινε συμφερότερα για μένα,η γνώμη σου όμως είναι προτιμότερη".

Σατανική πράγματι η συμβουλή του Δημάρατου.Είναι ευτύχημα που η ασιατική ματαιοδοξία απέτρεψε τον Ξέρξη από την εφαρμογή του πράγματι μεγαλοφυούς εκείνου σχεδίου.Καταλαμβάνεται όμως από θλίψη κάθε Έλληνας,διαβάζοντας ότι Έλληνας και μάλιστα από βασιλικό γένος καταγόμενος,από προσωπική και μόνο εμπάθεια προδίδει με τόσο επαίσχυντο τρόπο την πατρίδα του.Από την άλλη όμως ο Δημάρατος όταν βρισκόταν στα Σούσα και πληροφορήθηκε τα σχέδια του Ξέρξη για την Ελλάδα,προειδοποίησε τους Σπαρτιάτες με τον εξής τρόπο.Πήρε δίπτυχο πινακίδα και έξησε το κερί που υπήρχε επάνω της (το κερί χρησίμευε για γραφή) και στη σανίδα της έγραψε τα σχέδια του Ξέρξη.Μετά έλυωσε κερί επάνω στην πινακίδα,ώστε να φαίνεται άγραφη και έτσι αυτός που θα την μετέφερε δεν θα τον ενοχλούσαν οι οδοφύλακες.Η πινακίδα έφθασε στην Σπάρτη αλλά οι Σπαρτιάτες βρέθηκαν σε απορία γιατί δεν καταλάβαιναν περί τίνος πρόκειται.Το πρόβλημα το έλυσε η γυναίκα του Λεωνίδα,Γοργώ η οποία συμβούλεψε να ξύσουν το κερί από την πινακίδα.Έτσι αποκαλύφθηκε το μήνυμα του Δημάρατου.


Αμέσως μετά ο Ξέρξης πήγε στο σημείο όπου κείτονταν οι νεκροί Σπαρτιάτες,αναζητώντας το πτώμα του Λεωνίδα.Όταν αυτό βρέθηκε,διέταξε να του κόψουν το κεφάλι και να το μπήξουν σε έναν πάσσαλο.Δεδομένου ότι οι Πέρσες τιμούσαν περισσότερο από κάθε άλλο τους γενναίους πολεμιστές,έστω και αν ήταν αντίπαλοι τους,το γεγονός αυτό αποδεικνύει πόσο πολύ είχε θυμώσει με τον γενναίο Σπαρτιάτη βασιλιά που αμφισβήτησε την εξουσία του και την δύναμη του.Αλλά η πράξη αυτή του Ξέρξη είχε σαφέστατα ένα συμβολισμό,δεδομένου ότι αφορούσε στον βασιλιά του σημαντικότερου αντιπάλου της Περσίας στην Ελλάδα.Αυτό ήταν το τέλος του εξηντάχρονου Λεωνίδα,ενός ελεύθερου άνδρα,που ακόμη και σαν νεκρός δεν άφηνε ήσυχη την ψυχή του Πέρση Μεγάλου Βασιλιά,του ισχυρότερου άνδρα της εποχής εκείνης.

ΣΠΑΡΤΙΑΤΗΣ ΟΠΛΙΤΗΣ
Ο Ξέρξης στην συνέχεια διέταξε να θάψουν τους νεκρούς άνδρες του (περί τους 20.000, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο) εκτός από 1.000,σε τάφρους οι οποίες καλύφθηκαν με φύλλα για να αποκρυβούν.Τους σκοτωμένους Έλληνες,περίπου 4000 χιλιάδες τους στοίβαξε όλους μαζί. Κατόπιν έστειλε κήρυκα στην Ιστιαία που βρισκόταν ο στόλος,ο οποίος συγκέντρωσε τους άνδρες που βρίσκοταν εκεί και τους είπε:"Άνδρες σύμμαχοι,ο βασιλεύς Ξέρξης επιτρέπει σε όποιον από εσάς επιθυμεί,να αφήσει τις τάξεις του και να έλθει (στις Θερμοπύλες) για να δεί,πως πολεμά τους ανόητους εκείνους,οι οποίοι φαντάζονται ότι μπορούν να νικήσουν τις δυνάμεις του βασιλέως".

Πολλοί ήταν εκείνοι που επιθυμούσαν να πάνε για να δουν,ώστε τα μεταφορικά πλοία έγιναν τα "σπανιώτερων των πραγμάτων".Όταν έφθασαν στο πεδίο της μάχης,παρατηρούσαν τους νεκρούς των Ελλήνων και επειδή μεταξύ των νεκρών υπήρχαν και είλωτες,πίστευαν ότι όλοι ήταν Λακεδαιμόνιοι και Θεσπιείς.Δεν διέφυγε βέβαια από ολους,εκείνο που έκανε ο Ξέρξης με τους δικούς του νεκρούς.Και ήταν πράγματι γελοίο το φαινόμενο,όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος,να κείνται διασκορπισμένοι μονον 1.000 νεκροί από τους βαρβάρους,ενώ από τους Έλληνες όλοι μαζί συσσωρευμένοι σε ένα μέρος 4.000.Την επομένη ημέρα οι ναύτες επέστρεψαν στην Ιστιαία.

ΕΛΛΗΝΕΣ ΟΠΛΙΤΕΣ
Ο αριθμός των 4.000 Ελλήνων νεκρών στις Θερμοπύλες φαντάζει εξογκωμένος και αμφισβητείται από πολλούς μελετητές. Γνωρίζουμε με σιγουριά ότι οι νεκροί της τελευταίας ημέρας της μάχης ήταν τουλάχιστον 1.000. Δεν γνωρίζουμε όμως τις Ελληνικές απώλειες κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ημερών της μάχης. Είναι ωστόσο απίθανο οι απώλειες αυτές να ήταν της τάξης των3.000 ανδρών.Σύμφωνα με μελετητές της μάχης,η αναφορά του Ηρόδοτου είναι εντελώς εξωπραγματική και υπολογίζουν τις απώλειες των Ελλήνων στις 2.000 περίπου. Με δεδομένο ότι οι νεκροί των πρώτων δύο ημερών της μάχης εθάπτοντο άμεσα,για λόγους υγιεινής,από τους Έλληνες, θα ήταν απίθανο να υπάρχουν 4.000 πτώματα Ελλήνων στο πεδίο της μάχης ακόμα και αν στον αριθμό αυτό προστεθούν και οι νεκροί είλωτες(μη ξεχνάμε ότι ήταν κατακαλόκαιρο). Αλλοι ερευνητές αμφιβάλλουν για αυτή την ίδια τη γνησιότητα του αριθμού των 4.000 και αποδίδουν την αναφορά στο κείμενο του Ηρόδοτου σε σύγχυση του αρχαίου ιστορικού που προήλθε από τον αριθμό των ανδρών που δίδεται σε επίγραμμα γιά "τέτορες χιλιάδες" Πελοποννησίους.

Κατά την διάρκεια της μάχης μερικοί Αρκάδες οπλίτες αυτομόλησαν στους Πέρσες και ζητούσαν εργασία.Αυτούς τους έφεραν ενώπιον του Ξέρξη ο οποίος τους ρώτησε τι έκαναν αυτοί την περίοδο οι Έλληνες.Αυτοί του απάντησαν ότι οι Έλληνες εόρταζαν τα "Ολύμπια"(Ολυμπιακούς αγώνες) και παρακολουθούσαν γυμνικούς και ιππικούς αγώνες.Όταν ο Ξέρξης τους ρώτησε ποιό ήταν το έπαθλο για το οποίο αγωνίζονται,αυτοί του απάντησαν ότι στον νικητή απενέμετο στεφάνι από ελιά.Ο Πέρσης "Τρινταίχμης του Αρταβάνου",όταν άκουσε αυτό,το περί στεφάνου,δεν μπόρεσε να κρατήσει την σιωπή του και είπε ενώπιον όλων"Αλίμονον Μαρδόνιε,κατά ποίων ανδρών μας έφερες να πολεμήσωμεν οίτινες δεν αγωνίζονται δια χρήματα αλλά δια την αρετήν" !!!

ΜΝΗΜΕΙΑ-ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ

Μετά την αποχώρηση των Περσών από τις Θερμοπύλες,οι Έλληνες,έθαψαν τους νεκρούς της μάχης.Αυτοί που με τα επιγράμματα και τις στήλες τίμησαν τους πεσόντες και πιθανώς αυτοί που τους έθαψαν,ήταν οι Αμφικτύονες που τότε είχαν την έδρα τους στην Ανθήλη(Πυλαία) (μετέπειτα μεταφέρθηκε στους Δελφούς).Έτσι τις τιμές δεν τις απένειμε ορισμένη πόλις,αλλά οι εκπρόσωποι του Πανελληνίου.


Προς τιμή των ανδρών αυτών που έπεσαν μαχόμενοι και των άλλων που φονεύθηκαν πριν φύγουν τα τμήματα που έδιωξε ο Λεωνίδας,χαράκτικαν επιγράμματα από τον Σιμωνίδη τον Κείο.

"Μυρίασιν ποτέ τήδε τριηκοσίαις εμάχοντο εκ Πελοποννήσου χιλιάδες τέτορες".(Εδώ κάποτε πολεμούσαν με τριάντα μυριάδες τέσσερις χιλιάδες Πελοποννήσιοι).

Στο λόφο του Κολωνού στον οποίο θάφτηκαν ο Λεωνίδας και οι 300 :

"Ω ξειν αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι" (Ξένε,να πεις στους Λακεδαιμόνιους ότι είμαστε εδώ θαμμένοι υπακούοντες στους νόμους εκείνων).

Επίσης τοποθετήθηκε στον Κολωνό από τους Αμφικτύονες προς τιμή του Λεωνίδα,λίθινο άγαλμα λονταριού, το οποίο δε σώζεται σήμερα,με επίγραμμα του Σιμωνίδη:

"Θηρών με κράτιστος εγώ,θνητών δ'ον εγώ νυν φρουρώ,τώδε τάφω,λαϊνώ εμβεβαώς.
 Αλλ'ει μη θυμόν τε Λέων εμόν όνομα τ'είχεν,ουκ αν εγώ τύμβω τωδ'επέθηκα πόδας "

("Από τα θηρία,εγώ είμαι ο πιό γενναίος.Από τους θνητούς,αυτός που τώρα φυλάω στον τάφο που στέκω.
  Διότι αν ο Λεωνίδας δεν είχε την ψυχή μου,όπως έχει το όνομα μου,σ'αυτόν τον τάφο,δεν θα πατούσα τα πόδια μου).(Παλατινή Ανθολογία,τομ.α' κεφ.II).


Οι Θεσπιείς θάφθηκαν ξεχωριστά και στο μνημείο τους χαράχθηκε το παρακάτω επίγραμμα:

"Άνδρες τοι ποτ'ένοιον υπό κροτάφοις Ελικώνος λήματι των αυχεί Θεσπίας ευρύχορος" (Άνδρες κατοικούσαν κάποτε στις πλαγιές του Ελικώνα για την γενναιότητα των καυχάται η πλούσια Θεσπιάς).

ΜΝΗΜΕΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑ ΚΑΙ 300
Για τους πεσόντες Λοκρούς :"Τους δε πότε φθιμένους υπέρ Ελλάδος αντία Μήδων μητρόπολις Λοκρών κεύθει Οπόεις" (Αυτούς που κάποτε πέθαναν υπέρ της Ελλάδος κατά των Μήδων,καλύπτει η μητρόπολις των Λοκρών Οπούντα ).

Για τον μάντη Μεγιστία τον Ακαρνάνα :'Μήδε τόδε κλεινοίο Μεγιστία,ον ποτέ Μήδοι Σπερχειόν ποταμόν κτείναν αμειψάμενοι,μάντιος,ός τότε Κήρας επερχομένας σάφα ειδώς ουκ έτλη Σπάρτης ηγεμόνας προλιπείν " (Το μνημείο τούτο είναι του ξακουστού Μεγιστία,τον οποίον κάποτε οι Μήδοι που διέβησαν τον Σπερχειό ποταμό,τον εφόνευσαν,ο οποίος μάντης προέβλεψε τον επερχόμενο θάνατο του αρνήθηκε να εκαταλείψει τον βασιλιά της Σπάρτης).Ο Σιμωνίδης ήταν φίλος του Μεγιστία και γι'αυτό του έγραψε ιδιαίτερο επίγραμμα !!!

Το 440π.Χ.έγινε μετακομιδή των οστών του Λεωνίδα και των τριακοσίων Σπαρτιατών στη Σπάρτη,όπου και ετάφησαν σε ειδικό μνημείο πάνω στο οποίο τοποθετήθηκε στήλη που ήταν γραμμένα τα ονόματα και των τριακοσίων.Ο Ηρόδοτος,παρ'οτι αναφέρει ότι τα ήξερε,δεν τα έγραψε στο βιβλίο του.Η μετακομιδή των οστών έγινε με πρωτοβουλία του βασιλιά της Σπάρτης "Παυσανία" που εβασίλεψε κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου (Παυσανία Λακωνικά XIV,1).

ΛΕΩΝΙΔΑΣ
Προς τιμή του Λεωνίδα στην Ελληνιστική περίοδο οι Σπαρτιάτες ανήγειραν στην πόλη τους ένα ναό, το Λεωνιδαίο, και τελούσαν μια ετήσια γιορτή, τα "Λεωνίδαια". Η γιορτή αυτή ατόνησε όταν άρχισε να παρακμάζει η Σπάρτη, αλλά αναβίωσε ξανά την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τραϊανού. Ο Τραϊανός το έκανε αυτό και για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, καθώς εκείνη την περίοδο είχε ξεκινήσει ο πόλεμος μεταξύ της Ρώμης και των Πάρθων, συνεχιστές του κράτους των Περσών και ήθελε να θυμίσει την ηρωική στάση των Ελλήνων στους Περσικούς πολέμους. Μάλιστα ένας Ρωμαίος ευγενής, ο Γάιος Ιούλιος Αγησίλαος, έκανε μεγάλη οικονομική δωρεά στην εορτή.

Το 1920 ανακαλύφθηκε στη Σπάρτη από την Βρετανική αρχαιολογική σχολή,άγαλμα  παριστάνοντας ένα πολεμιστή χωρίς μουστάκι, με Αττικού τύπου περικεφαλαία, έργο των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ. και από τη στάση του σώματος μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κρατούσε στο αριστερό χέρι ανασηκωμένη ασπίδα, ενώ στο δεξί είχε ανυψωμένο το δόρυ. Ταυτίστηκε με το Λεωνίδα από την πρώτη στιγμή αν και δεν υπήρχε επιγραφή που να το αποδεικνύει.

ΑΙΧΜΕΣ ΒΕΛΩΝ-ΑΚΟΝΤΙΩΝ
Οι ανασκαφές του μεγάλου αρχαιολόγου Σπυρίδωνος Μαρινάτου στις Θερμοπύλες το 1939 επέτρεψαν την ταύτιση της θέσης της τελικής πτώσης των Σπαρτιατών με τον λόφο Κολωνό, όπου βρέθηκε μεγάλος αριθμός από αιχμές βελών. Αυτά τα βέλη επαλήθευσαν την αφήγηση του Ηρόδοτου,και τη μετέπειτα λαϊκή απεικόνιση με τους τελευταίους οπλίτες να πολιορκούνται από παντού, πνιγμένοι σε μια βροχή από εκτοξευόμενα βέλη.

Το 1955,μετά 2435 χρόνια από την μάχη, η Ελληνική πολιτεία ανέγηρε στις Θερμοπύλες,στην θέση του δεύτερου στενού,το μνημείο των 300 Σπαρτιατών, δημιούργημα του γλύπτη Βάσου Φαληρέα. Στο κεντρικό βάθρο υπάρχει ένα ορειχάλκινο γυμνό άγαλμα του βασιλιά Λεωνίδα με δόρυ και ασπίδα. Δύο αγάλματα τον συντροφεύουν, οι αναπαραστάσεις του Πάρνωνα και του Ταΰγετου. Στη βάση τοποθετήθηκε πλάκα η οποία αναγράφει: "ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ".

ΚΟΛΩΝΟΣ
Επίσης στην κορυφή του λόφου του Κολωνού,εκεί που τα αρχαία χρόνια υπήρχε πέτρινο λιοντάρι,τοποθετήθηκε πέτρινη πλάκα με το γνωστό επίγραμμα του Σιμωνίδη προς τιμή των 300.

Το 1997,μετά από 2477 χρόνια από τη μάχη στις Θερμοπύλες, με την ανέγερση του απλού συμβολικού αγάλματος του φτερωτού νεανία, δίπλα στο άγαλμα του Σπαρτιάτη Λεωνίδα και των συντρόφων του στις Θερμοπύλες, έγινε το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση τις μνήμης των 700 παλικαριών από τις Θεσπιές. Το ανεγερθέν μνημείο χαρακτηρίζεται από τον παρακάτω συμβολισμό:

Ακέφαλη ανδρική κεφαλή: Ανώνυμη εθελουσία εισφορά των 700 Θεσπιεών για την ελευθερία.
ΜΝΗΜΕΙΟ ΘΕΣΠΙΕΩΝ
Προτεταμένα στήθη: Αγώνα, ανδρεία, δύναμη, γενναιότητα θάρρος.
Ανασηκωμένο φτερό: Νίκη, δόξα, ψυχή, πνεύμα και την ελευθερία.
Φτερό τσακισμένο: Εκούσια θυσία και θάνατος.
Γυμνό κορμί: Έρωτας, που ήταν Θεός των Θεσπιών, Θεός της δημιουργίας, της ομορφιάς και της ζωής.

Μνημείο με άγαλμα του Λεωνίδα έχει ανεγερθεί και στη Σπάρτη και βρίσκεται στο κέντρο της πόλης μαζί με το κενοτάφιο του βασιλέα. Εδώ πρέπει να αναφερθεί ότι η μορφή του βασιλιά Λεωνίδα και στα δύο αγάλματα, στη Σπάρτη και στις Θερμοπύλες, έχει βασιστεί στην αναπαράσταση του πολεμιστή που ανακάλυψε η Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή το 1920 στη Σπάρτη.

ΤΑ ΟΠΛΑ ΤΩΝ ΣΠΑΡΤΙΑΤΩΝ

Το έτος 1961 ο Αμερικανός πυρηνικός φυσικός και καθηγητής μεταλλουργίας δρ. Λάιλ Μπόρστ επισκέφθηκε την Σπάρτη επηρεασμένος από την ανδρεία των αρχαίων Σπαρτιατών αλλά και για να μελετήσει τα όπλα που χρησιμοποιούσε αυτός ο πολεμικός λαός της αρχαίας Ελλάδας.

Ζήτησε λοιπόν από τους εκεί αρχαιολόγους να δει δείγματα οβολών από το Ηραίον (ναό-θησαυροφυλάκιο της αρχαίας Σπάρτης) του 670 π.Χ. και αφού τα ανέλυσε απεφάνθει πως οι Σπαρτιάτες δεν είχαν απλώς σίδερο αλλά ατσάλι!

ΜΝΗΜΕΙΟ ΛΕΩΝ.ΣΠΑΡΤΗ
Δηλαδή ένα κράμα σιδήρου και άνθρακα με περιεκτικότητα σε άνθρακα μεταξύ 0,2 και 0,8%.Κατά την δήλωση του στους New York Times, αυτό ισοδυναμούσε με την κατοχή ατομικής βόμβας για τα μέτρα της εποχής.

Αυτό εξηγεί επιστημονικά, πέρα από την αποδεδειγμένη ανδρεία που υπέδειξαν ο Λεωνίδας και οι 300 Σπαρτιάτες του στη μάχη των Θερμοπυλών και πέρα από την επιλογή του τέλειου στρατηγικού σημείου της μάχης, το πώς 300 άνδρες αποδεκάτισαν έναν στρατό Περσών, Μήδων και Σακών που αριθμούσαν τις 50.000 πάνοπλων αδρών, συμπεριλαμβανομένων και των πλέων επίλεκτων ταγμάτων των Περσών των "Αθανάτων", πριν πέσουν όλοι από τα βέλη των τοξοτών μετά απ΄ την προδοσία του Εφιάλτη.

Για άλλη μία φορά αποδεικνύεται (και μέσα από την επιστήμη) το πόσο προηγμένη τεχνολογία διέθεταν οι αρχαίοι Έλληνες. Φανταστείτε τώρα με πόση ευκολία μπορούσαν τα ατσάλινα ξίφη των Σπαρτιατών να διαπεράσουν τις χάλκινες και σιδερένιες πανοπλίες των Περσών και ακόμα πόσο φόβο θα προκάλεσε στους Πέρσες το γεγονός πως στα δικά τους ξίφη οι Σπαρτιατικές πανοπλίες έμεναν ανεπηρέαστες.

Αρα λοιπόν οι Σπαρτιάτες είχαν προηγμένη τεχνολογία 2.500 χρόνια πριν !!!


Η ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΝΟΤΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


Μετά την μάχη των Θερμοπυλών οι Θεσσαλοί που είχαν,όπως προανέφερα ενταχθεί οικειοθελώς στις περσικές δυνάμεις,έστειλαν κήρυκα στην χώρα των Φωκέων ζητώντας πενήντα αργυρά τάλαντα,με την υπόσχεση ότι θα αποτρέψουν τα επερχόμενα δεινά του πολέμου στην χώρα τους.Υπήρχε ανέκαθεν μίσος των Θεσσαλών προς τους Φωκείς,διότι στον πόλεμο που είχαν μεταξύ τους το 510π.Χ,οι Φωκείς με διάφορα τεχνάσματα τους είχαν νικήσει.Οι Φωκείς δεν δέχθηκαν να πληρώσουν και τους είπαν ότι πολύ εύκολα θα μπορούσαν και αυτοί να είχαν μηδίσει,αλλά ποτέ δεν μπορούσαν να γίνουν προδότες της Ελλάδας.Μετά απ'αυτή την απάντηση οι Θεσσαλοί θύμωσαν πολύ και έγιναν οι οδηγοί των βαρβάρων στην πορεία τους προς την νότια Ελλάδα.

Εισέβαλαν λοιπόν οι βάρβαροι στην Δωρίδα από την περιοχή της πόλης Τραχίνας (σήμερα περιοχή Μπράλου).Η Δωρίδα είναι η επίπεδη στενωπός πλάτους 6 χλμ περίπου, μεταξύ του Καλλίδρομου και του Παρνασσού.Αυτή ήταν η μητρόπολις των Δωριέων της Πελοποννήσου.Οι βάρβαροι δεν την έβλαψαν,αφ'ενός γιατί είχε μηδίσει και αφ'ετέρου γιατί έτσι έκριναν οι Θεσσαλοί.

ΠΑΝΟΠΕΑ
Στη συνέχεια εισέβαλαν στην Φωκίδα αλλά δεν κατώρθωσαν να συλλάβουν τους Φωκείς,καθ'όσον άλλοι απ'αυτούς μεταφέροντας και τα πράγματα τους,ανέβηκαν στις κορυφές του Παρνασσού όπου υπήρχε η πόλις Νέων (Τιθορέα) που μπορούσε να φιλοξενήσει αρκετούς και οι υπόλοιποι και περισσότεροι, κατέφυγαν στην Άμφισσα.Οι βάρβαροι διέσχισαν ολόκληρη την Φωκίδα οδηγούμενοι από τους Θεσσαλούς, κατά μήκος του ποταμού Κηφισσού καίγοντας και κόπτωντας τα πάντα,την πρωτεύουσα Οπούντα,τις υπόλοιπες πόλεις και τα ιερά.Στην πόλη Άβαν (σημερινή Αταλάντη) υπήρχε ιερό του Απόλλωνα και μαντείο πλούσιο σε θησαυρούς και αναθήματα(τάματα),το οποίο το έκαψαν αφού προηγουμένως το εσύλησαν (λεηλάτησαν).Καταδιώκοντες τους Φωκείς συνέλαβαν μερικές γυναίκες τις οποίες αφού τις βίασαν πάρα πολλοί βάρβαροι,τις φόνευσαν.

Οι βάρβαροι συνεχίζοντας την πορεία τους έφθασαν στην πόλη Πανοπέα (σημερινό χωριό Αγ.Βλάσιος ΒΔ της Λειβαδιάς).Εκεί ο περσικός στρατός χωρίσθηκε σε δύο τμήματα.


Προς Δελφούς
------------------

Το ένα τμήμα με την βοήθεια οδηγών κινήθηκε προς τους Δελφούς,έχοντας τον Παρνασσό δεξιά του.Κανείς ιστορικός δεν αναφέρει την δύναμη του,σύγχρονοι όμως μελετητές το υπολογίζουν γύρω στις 4.000.Η αποστολή του ήταν να λεηλατήσει τα ιερά των Δελφών και να τα προσκομίσει στον Ξέρξη.Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος,ο Ξέρξης όλα τα αξιόλογα πράγματα που υπήρχαν στους Δελφούς τα γνώριζε καλύτερα από εκείνα που άφησε στην οικία του,επειδή πάντα πολλοί του έλεγαν γι'αυτά.Γνώριζε επίσης με κάθε λεπτομέρεια τα αφιερώματα στους Δελφούς του πάμπλουτου βασιλιά της Λύδίας"Κροίσου του Αλυάτου".

Το τμήμα αυτό κατά την κίνηση του κατέστρεφε τα πάντα.Έτσι πυρπόλησε τις πόλεις των Πανοπέων,των Δαυλίων και των Αιτωλιδών.Οι κάτοικοι των Δελφών όταν πληροφορήθηκαν ότι έρχονται οι Πέρσες κατατρόμαξαν και πανικόβλητοι ρωτούσαν το μαντείο για το τι πρέπει να κάνουν για τα ιερά πράγματα.Αν δηλαδή έπρεπε να ανοίξουν τρύπες στο έδαφος και να τα κρύψουν ή να τα μεταφέρουν σε άλλο τόπο.Ο θεός Απόλλων όμως δεν τους άφησε να τα κινήσουν και είπε ότι αυτός είναι ικανός να προστατεύσει τα πράγματα του (μέσω χρησμού βέβαια).

Όταν τα άκουσαν αυτά οι κάτοικοι των Δελφών φρόντισαν μόνο για τους εαυτούς τους και τα μεν παιδιά τους και τις γυναίκες τους έστειλαν απέναντι στην Αχαία της Πελοποννήσου και οι περισσότεροι απ'αυτούς κατέφυγαν στις κορυφές του Παρνασσού,αφού μετέφεραν τα πράγματα τους στο "Κωρύκιο άνδρον".Άλλοι κατέφυγαν στην Άμφισσα της Λοκρίδας.Μόνον εξήντα έμειναν στους Δελφούς μαζί με τον μάντη.

ΚΩΡΥΚΕΙΟ ΑΝΔΡΟ
Λίγα για το Κωρύκειο άνδρο: Σπήλαιο του Παρνασσού που βρίσκεται στην άκρη οροπεδίου σε ύψος 1400μ.Ήταν το πλέον περίφημο σπήλαιο στην Ελλάδα και ήταν αφιερωμένο στον Πάνα και τις Κωρύκιες νύμφες.Στην επανάσταση του 1821 χρησιμοποιήθηκε από τον Οδυσσέα Ανδρούτσο σαν καταφύγιο της οικογένειας του.

Όταν οι βάρβαροι έφθασαν στο σημείο απ'όπου ήταν ορατός ο ναός του Απόλλωνα,τότε ο μάντης Ακύρατος είδε τα ιερά οπλα,τα οποία απαγορεύετο να τα αγγίξη κάποιος,να έχουν βγεί από τα άδυτα του ναού και να έχουν στηθεί εμπρός από τον ναό.Τότε ο μάντης πήγε να γνωρίσει το γεγονός αυτό στους κατοίκους των Δελφών που είχαν μείνει.Το γεγονός αυτό ο Ηρόδοτος το χαρακτηρίζει "μεγάλο θαύμα".

ΝΑΟΣ ΠΡΟΝΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ
Όταν οι βάρβαροι έφθασαν κοντά στο ιερό της Προναίας Αθηνάς,συνέβησαν θεϊκά γεγονότα περισσότερο σπουδαία της εξόδου των όπλων από τον ναό.Από τον ουρανό άρχισαν να πέφτουν κεραυνοί επάνω στους βαρβάρους και από τον Παρνασσό αποσπάσθηκαν δύο κορυφές οι οποίες με πολύ μεγάλο θόρυβο έπεσαν επάνω τους και τους καταπλάκωσαν.Συγχρόνως από τον ναό της Προναίας ακουγόταν" βοή και αλαλαγμός" !!!

Όλα αυτά,που έγιναν συγχρόνως,δημιούργησαν μεγάλο φόβο στους βαρβάρους και όταν οι κάτοικοι των Δελφών πληροφορήθηκαν ότι έφευγαν οι εχθροί κατέβηκαν από το Παρνασσό και φόνευσαν πολλούς.Όσοι βάρβαροι σώθηκαν έφυγαν κατ'ευθείαν για την Βοιωτία.Αυτοί διηγούντο ότι εκτός από τα υπερφυσικά πράγματα που έγιναν,δύο οπλίτες υπερφυσικού μεγέθους τους καταδίωξαν και φόνευσαν πολλούς.Γι' αυτούς τους οπλίτες οι κάτοικοι των Δελφών είπαν ότι είναι οι ντόπιοι ήρωες "Φύλακος" και "Αυτόνοος" των οποίων τα τεμένη βρίσκοντο του μεν Φύλακος πάνω από το ιερό της Προναίας Αθηνάς,του δε Αυτόνοου κοντά στην Κασταλία πηγή και κάτω από την Υάμπεια κορυφή (σήμερα Φλαμπούκος).
Σήμερα μόνο τα ερείπια τους υπάρχουν.

Ανάλογη τύχη με τους Πέρσες είχαν και οι Γαλάτες οι οποίοι επίσης προσπάθησαν να συλήσουν το μαντείο των Δελφών διακόσια ένα χρόνια αργότερα,το 279 π.Χ.


Προς Αττική
-----------------

Το μεγαλύτερο τμήμα με επικεφαλής τον Ξέρξη,εισέβαλε από την περιοχή του Ορχομενού στην Βοιωτία.Όλοι οι Βοιωτοί μήδιζαν και για την φύλαξη της πόλεως του Ορχομενού είχαν τοποθετηθεί Μακεδόνες στρατιώτες που τους είχε στείλει ο βασιλιάς τους Αλέξανδρος Α'.Η φύλαξη αυτή είχε σκοπό να δείξει στον Ξέρξη,ότι οι Βοιωτοί ήταν φιλικοί προς τους Μήδους.

Στη συνέχεια προελαύνωντας μέσα από την Βοιωτία, αφού πυρπόλησε την πόλη των Θεσπιέων,της οποίας οι κάτοικοι είχαν διαφύγει στην Πελοπόννησο και στην συνέχεια και την πόλη των Πλαταιών,έφθασε στην Αθήνα καταστρέφοντας και πυρπολώντας τα πάντα κατά την διαδρομή του.Τις Θεσπιές και τις Πλαταιές τις πυρπόλησαν διότι πληροφορήθηκαν από τους Θεσσαλούς ότι δεν είχαν μηδίσει.

Από την διάβαση του Ελλησπόντου,στην περιοχή του οποίου έμειναν ένα μήνα μέχρι να τον διαβούν όλοι,χρειάσθηκαν άλλοι τρεις μήνες για να φθάσουν στην Αττική,όταν άρχοντας των Αθηνών ήταν ο "Καλλιάδης".


ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η μάχη των Θερμοπυλών αποτελεί μια από τις πλέον γνωστές και σημαντικές μάχες στην παγκόσμια ιστορία.Από στρατηγική άποψη, η κατάρρευση της γραμμής άμυνας των Θερμοπυλών ήταν μια βαριά,αλλά ένδοξη  ήττα για τους Έλληνες οι οποίοι αν δεν προδίδοντο και άντεχαν ακόμα μερικές μέρες, οι Πέρσες θα είχαν αναγκαστεί να υποχωρήσουν λόγω έλλειψης φαγητού και νερού.Η Ελληνική άμυνα σκόρπισε τον τρόμο στον περσικό στρατό και ταυτόχρονα,με την αμυντική προσπάθεια, κέρδισε πολύτιμο χρόνο ώστε να κριθεί ο πόλεμος στη θάλασσα,μετά ένα μήνα, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Ο Σπαρτιατικός στρατός ήταν πράγματι αήττητος. Δεν υπήρχε καμιά περίπτωση να γυρίσει την πλάτη στον εχθρό,να φύγει νικημένος από το πεδίο της μάχης και να αφήσει τους Πέρσες να περάσουν ανενόχλητοι από τα στενά.Οι Σπαρτιάτες,υπακούοντας στους νόμους της πατρίδας τους,δεν είχαν άλλη επιλογή.Το "ή ταν ή επί τας" ήταν χαραγμένο στην ψυχή τους από τα παιδικά τους χρόνια και είχε έρθει η ώρα το δοξάσουν.

Ελάχιστοι όμως θυμούνται ότι μαζί τους πολέμησαν και 700 Θεσπιείς.Οι Σπαρτιάτες θεωρούσαν υποχρέωσή τους να μάχονταιγια την πατρίδα και να πεθαίνουν γι'αυτήν.Οι Θεσπιείς όμως, αν και δεν ήταν υποχρεωμένοι με κανέναν τρόπο, προσφέρθηκαν εθελοντικά να θυσιαστούν και συνεπώς επεδειξαν πολύ μεγαλύτερο θάρρος, προσφέροντας με δική τους θέληση τον εαυτό τους για την πατρίδα.

Μέχρι και σήμερα, η θυσία του Λεωνίδα και των αντρών του στις Θερμοπύλες, αποτελεί λαμπρό παράδειγμα ηρωισμού και αλτρουισμού παγκοσμίως.Η θυσία αυτή έγινε αντικείμενο εξύψωσης ηθικού πολλών στρατών από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική εποχή μέχρι σήμερα. Αρχαίοι και νεώτεροι συγγραφείς έχουν χρησιμοποιήσει την μάχη των Θερμοπυλών ως εξαιρετικό παράδειγμα ανδρείας, αυτοθυσίας και άκαμπτης πίστης ενάντια σε δυσμενείς περιστάσεις. Οι επιδόσεις που επέδειξαν οι αμυνόμενοι της μάχης των Θερμοπυλών, κάτω από αντίξοες συνθήκες, έχουν χρησιμοποιηθεί ως αντικείμενο ιδιαίτερης μελέτης και σχολιασμού σε θέματα εκπαίδευσης, εξοπλισμού στρατού, εκμετάλλευσης των φυσικών τοποθεσιών. Παράγοντες, που με την σωστή χρήση τους αποτελούν πολλαπλασιαστές ισχύος στο πεδίο της μάχης.

Το πρότυπο ηρωισμού που αντιπροσωπεύει ο Λακεδαιμόνιος βασιλιάς Λεωνίδας έμεινε διαχρονικό,ενώ αποτέλεσε έμπνευση για πολλούς καλλιτέχνες και συγγραφείς.Η απάντηση του, "Μολών Λαβέ" έμεινε αθάνατη στην παγκόσμια ιστορία, χαρίζοντας του υστεροφημία ως πρότυπο γενναιότητας, θεματοφύλακα πάτριων αρχών, νόμων και καθήκοντος.

Τιμή και δόξα σ'αυτούς τους ηρωϊκούς άνδρες!!!!!

29/1/2013
                                                                                    ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗΣ
                                                                                     ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΣΞ εα




ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΒΙΒΛΙΟ "Ζ" "ΠΟΛΥΜΝΙΑ" και ΒΙΒΛΙΟ "Η" "ΟΥΡΑΝΙΑ"

-ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ,ΗΘΙΚΑ (κεφάλαιο Αποφθέγματα Λακωνικά).

-ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ,ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ,ΒΙΒΛΟΣ "ΙΑ"

-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΤΟΜΟΣ Β' ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ

-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΤΟΜΟΣ 3 Κ.ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

-ΠΕΡΣΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ του ΔΗΜ.ΓΑΡΟΥΦΑΛΗ

-ΜΗΔΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ του ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΡΥΚΑ

-ΘΕΡΜΟΠΥΛΑΙ του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΖΑΜΑΝΟΥ

-ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΝ      
  ΠΟΛΕΜΟΙΣ ΠΕΣΟΝΤΩΝ. ΔΝΣΗ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΓΕΣ 1979

http://el.wikipedia.org/
http://ketivasilakou.blogspot.gr/2012/06/blog-post.html
http://apollonios.pblogs.gr/2011/07/
http://ellinonpaligenesia.blogspot.gr/2012/11/blog-post.html











































 



Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου 2013


ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΑΣ ΔΙΔΑΞΑΝ Νο 3

              ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Από τον μήνα Αύγουστο  του 2012 έχω αρχίσει την δημοσίευση σειράς άρθρων που αναφέρονται στην ιστορία της χώρας μας από τα αρχαία χρόνια,με τον γενικό τίτλο "ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΑΣ ΔΙΔΑΞΑΝ".Όλοι μας διδαχθήκαμε την ιστορία μας στα σχολεία,αλλά ,ιδίως τα τελευταία χρόνια,τελείως επιφανειακά χωρίς λεπτομέρειες ,τις οποίες εγώ θεωρώ σημαντικές.Σαν Έλληνες πρέπει να γνωρίζουμε σε βάθος τι ακριβώς συνέβει,ιδίως σε περιόδους της ιστορίας μας οι οποίες είχαν σημαντικότατο ρόλο στην εξέλιξη του παγκόσμιου πολιτισμού.

Άρχισα με τους "Περσικούς ή Μηδικούς πολέμους"οι οποίοι διεδραμάτησαν σπουδαιότατο ρόλο στην μετέπειτα πολιτιστική ανάπτυξη της πατρίδας μας καθώς και ολοκλήρου σχεδόν της Ευρώπης.

Στα δύο προηγούμενα άρθρα μου αναφέρθηκα στα αίτια αυτών των πολέμων,στην 1η και 2η εκστρατεία των Περσών,στην μάχη του Μαραθώνα,στις προπαρασκευές της 3ης εκστρατείας και την προέλαση των Περσών μέχρι την Θεσσαλία.

Για την εξιστόριση έχω λάβει υπ'όψη μου αυτά που αναφέρουν και οι τρείς ιστορικοί που ασχολήθηκαν με το θέμα.Τον Ηρόδοτο από την Αλικαρνασσό(485π.Χ.-415π.Χ.) που έγραψε γι'αυτά 40 χρόνια μετά την διεξαγωγή τους,άρα και ο πλέον ακριβής και στους δύο πολύ μεταγενέστερους,Διόδωρο τον Σικελιώτη (80π.Χ.-20μ.Χ) και Πλούταρχο από την Χαιρώνεια της Βοιωτίας (45μ.Χ.-120μ.Χ.).Επίσης και σύγχρονους ιστορικούς-μελετητες.

Συνεχίζω λοιπόν την σειρά με το Νο3 που αναφέρεται στην Ναυμαχία του Αρτεμισίου και θα συνεχίσω με το Νο4 με την μάχη των Θερμοπυλών,με πολλές άγνωστες λεπτομέρειες.


ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΜΥΝΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Μετά την εγκατάλειψη του σχεδίου αμύνης στα στενά των Τεμπών,οι Έλληνες συνήλθαν στον Ισθμό της Κορίνθου για να αποφασίσουν ποιός θα ήταν οι καταλληλότερες τοποθεσίες για αναχαίτηση των Περσών.Δύο ήταν τα πιό επίκαιρα σημεία,οι Θερμοπύλες και ο Ισθμός.
ΑΡΧΑΙΑ ΚΟΡΙΝΘΟΣ

Οι Αθηναίοι ήθελαν άμυνα στις Θερμοπύλες.Η πολύ στενή διάβαση,εκεί μεταξύ του όρους Καλίδρομο και της θαλάσσης,θα εμπόδιζε τον εισβολέα να χρησιμοποιήσει όγκο δυνάμεων.Συγχρόνως ο Ελληνικός στόλος θα εμπόδιζε τον εχθρικό να εισέλθει στον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο, αποκλείοντας τον βορείως της Εύβοιας δίαυλο,το στενό των Ωρεών.Έτσι ο εχθρός δεν θα μπορούσε να επιχειρήσει αποβάσεις στα νώτα των Θερμοπυλών για κύκλωση των εκεί αμυνομένων.

Επίσης με το σχέδιο αυτό,θα απεφεύγετο η υποταγή των προς νότο των Θερμοπυλών Ελληνικών πόλεων,των οποίων οι δυνάμεις θα έπαιρναν μέρος στην άμυνα.Το αντίθετο θα συνέβαινε άν η άμυνα γινόταν στον Ισθμό,οπότε οι Αθηναίοι,μη δεχόμενοι να υποταχθούν,θα αναγκάζοντο να εκπατρισθούν και η πόλη τους θα καταστέφετο από τους βαρβάρους.

Αντιθέτως οι Σπαρτιάτες ήθελαν άμυνα στον Ισθμό.Εκτός από τις πληροφορίες που έδωσε ο βασιλιάς Αλέξανδρος της Μακεδονίας,οι Σπαρτιάτες ήξεραν ότι εκτός του τεράστιου στρατού και τεράστιος στόλος θα ερχόταν κατά της Ελλάδας.Αν θυμάστε είχαν στείλει κατασκόπους,στους οποίους ο Ξέρξης μετά την σύλληψη τους, τους επέτρεψε να δουν όλα όσα προετοίμαζε και να επιστρέψουν στην Σπάρτη ώστε λέγοντας τα να ενσπείρουν τον  φόβο στους Έλληνες.Εκτιμούσαν ότι όσο και αν ήταν δυνατή η άμυνα στις Θερμοπύλες,ο Ελληνικός στόλος δεν θα μπορούσε να αντεπεξέλθει επί πολύ εναντίον χιλιάδων πλοίων του εχθρού στην περιοχή του ακρωτηριου Αρτεμίσιο που είναι βόρεια των Ωρεών,οπότε προ του κινδύνου της ολικής καταστροφής θα έφευγε.

Ομοίως,κακήν κακώς,θα έφευγε και ο στρατός από τις Θερμοπύλες και κατά την υποχώρηση του θα καταστρέφετο ολοσχερώς από το πολυάριθμο περσικό ιππικό που θα τον κατεδίωκε.Επίσης οι Σπαρτιάτες γνώριζαν ότι για την κατά ξηρά άμυνα,οι υπόλοιποι Πελοποννήσιοι ήταν ανέκαθεν εναντίον των εκστρατειών πέραν του Ισθμού.

ΕΥΡΥΒΙΑΔΗΣ
Τελικά μετά αντεγκλήσεις και απειλές μεταξύ των (Ελληνικό φαινόμενο) περί διαλύσεως της συμμαχίας,επέλεξαν τρίτη λύση.Εσκέφθηκαν ότι εφ'όσον η πολύ στενή διάβαση των Θερμοπυλών ήταν δυνατόν να κρατηθεί επ'αρκετόν με ελάχιστες δυνάμεις,δεν υπήρχε λόγος να διακινδυνέψουν την εκστρατεία με όλον τον στρατό τους.Έτσι θα μπορούσαν να κρατήσουν το μεγαλύτερο μέρος για την άμυνα στον Ισθμό,σε περίπτωση αποτυχίας του στόλου στο Αρτεμίσιο,γεγονός που θα είχε σαν συνέπεια την εγκατάληψη της άμυνας στις Θερμοπύλες.

Για να συμφωνήσουν μάλιστα οι Σπαρτιάτες επέβαλαν σαν αρχηγό του Ελληνικού στόλου τον δικό τους ναύαρχο Ευριβιάδη,παρ'ότι διέθεταν μόνον δέκα τριήρεις και σαν αρχηγό του στρατού τον ένα από τους δύο βασιλείς τους,τον Λεωνίδα του Αναξανδρίδου από το γένος του Ηρακλή.


ΜΕΤΑΒΑΣΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ ΚΑΙ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟ.

Όταν οι ευρισκόμενοι στον Ισθμό Έλληνες πληροφορήθηκαν ότι οι Πέρσες βρισκόντουσαν στην Πιερία,διέλυσαν το συνέδριο και ξεκίνησαν ταχέως,στρατός και στόλος, για τις Θερμοπύλες και το Αρτεμίσιο, στις 25 Ιουλίου του 480 π.Χ.

Ο στόλος αποτελούμενος από 271 τριήρεις έφθασε στις 27 Ιουλίου στην Χαλκίδα όπου και εστάθμευσε.Στις 30 απέπλευσε για το Αρτεμίσιο όπου έφθασε την 1 Αυγούστου.Στην Χαλκίδα άφησε 53 τριήρεις για την περίπτωση που μέρος του Περσικού στόλου θα αποπειράτο να εισέλθει στον νότιο Ευβοϊκό κόλπο και να καταλάβει  στενό του Ευρίπου στην Χαλκίδα,αποκλείοντας έτσι τον Ελληνικό στόλο στον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο,με συνέπεια την αιχμαλωσία του.
Για τον κίνδυνο αυτό τοποθετήθηκαν και "ημεροσκόποι"(παρατηρητές) στα ψηλά βουνά της Εύβοιας οι οποίοι παρατηρούσαν και την βορείως της Ευβοίας θάλασσα του Αιγαίου και τον νότιο Ευβοϊκό κόλπο.

Συγχρόνως με τον στόλο αναχώρησαν και υπό τον βασιλά Λεωνίδα δυνάμεις του στρατού των Πελοποννησίων,οι οποίες αποτελούνταν από:
-300 Σπαρτιάτες (η επίλεκτη φρουρά του βασιλιά).
-1000 άλλοι Λακεδαιμόνιοι.
-500 Τεγεάτες.
-500 Μαντινείς.
-1000 άλλοι Αρκάδες.
-400 Κορίνθιοι.
-200 Φλειάσιοι.
-80 Μυκηναίοι.
Σύνολο 4000 περίπου.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ
Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Λεωνίδας καθ'οδόν προς τις Θερμοπύλες,όταν έφθασε στην Βοιωτία κάλεσε τους Θηβαίους να συνεκστρατεύσουν.Εγνώριζε βέβαια ότι οι Θηβαίοι κατηγορούντο ότι "εμήδιζαν" και ήθελε να εξακριβώσει αν "εκ του εμφανούς" θα απέφευγαν την συμμαχία με τους άλλους ΄Ελληνες.Οι Θηβαίοι όμως ,αν και "αλλοφρονέοντες",έστειλαν 400 οπλίτες υπό τον Λεοντιάδη.Ο Διόδωρος λέει ότι αυτοί ανήκαν στο δημοκρατικό κόμμα.Κατά τον Ηρόδοτο όμως,ο Λεωνίδας τους κράτησε στις Θερμοπύλες μέχρι τέλους,σαν ομήρους.Οι ίδιοι όταν παραδόθηκαν,στο τέλος του εκεί αγώνος,στους Πέρσες,δικαιολογήθηκαν ότι εξηναγκάσθηκαν να συμμετάσχουν,παρά την θέληση τους,σαν "μηδίζοντες".

Οι Θεσπιείς "μη δώσαντες γην και ύδωρ"στον Ξέρξη,έστειλαν 700 οπλίτες υπό τον Δημόφιλον.Όλοι τους θυσιάσθηκαν μαζί με τους 300 Σπαρτιάτες,αλλά δυστυχώς από εμάς τους σύγχρονους,σπανίως αναφέρονται.Ο Ορχομενός επίσης έστειλε 120 οπλίτες.

Επίσης προσήλθαν στις Θερμοπύλες 1000 Φωκείς και "πανστρατιά" 1000 Οπούντιοι Λοκροί(περιοχή Άμφισσας).
Συνολικά ο στρατός του Λεωνίδα αριθμούσε στις Θερμοπύλες 7220 οπλίτες καθώς και από άγνωστο αριθμός "ψιλών" Σπαρτιατών από τους Είλωτες.Συνήθως κάθε Σπαρτιάτης οπλίτης είχε μαζί του ένα με δύο είλωτες !! Οι  "ψιλοί"στον Σπαρτιατικό στρατό ήταν οι υπηρέτες των οπλιτών και λάμβαναν κι'αυτοί μέρος στην μάχη,ελαφρά οπλισμένοι.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι τις ημέρες που έγιναν αυτά εορτάζοντο στην Σπάρτη τα "Κάρμεια",ιερή εορτή για τους Σπαρτιάτες προς τιμή του Απόλλωνα και μετά από λίγο άρχιζαν και οι Ολυμπιακοί αγώνες,τους οποίους τιμούσαν δεόντως οι Πελοποννήσιοι και μια σύγκρουση εκείνη την περίοδο θεωρούνταν ιεροσυλία.Παρ' ολ' αυτά, οι Έφοροι της Σπάρτης θεώρησαν ότι η επείγουσα κατάσταση ήταν σοβαρή δικαιολογία για να στείλουν στρατό στις Θερμοπύλες.

Μία λοιπόν πρόφαση που δεν εξεστράτευσαν πολλοί Σπαρτιάτες και Πελοποννήσιοι,ήταν αυτή.Ο κύριος όμως λόγος ήταν να διατηρήσουν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις για άμυνα στον Ισθμό της Κορίνθου,όπως και έγινε,για την προστασία της Πελοποννήσου σε περίπτωση που η άμυνα στις Θερμοπύλες δεν θα ήταν επιτυχής.Όπως αναφέρει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης,γι'αυτό τον λόγο ο Λεωνίδας ζήτησε μόνο 300 οπλίτες.

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΜΟΡΑ
Έπρεπε ο ανυπέρβλητος στην οργάνωση και την τέχνη του πολέμου στρατός της Σπάρτης να διασωθεί.Χωρίς αυτόν θα ήταν αδύνατη,όσες και αν Σαλαμίνες να παρεμβάλονταν,να αποκρουσθεί τελεσίδικα,όπως και έγινε στις Πλαταιές κατά το επόμενο έτος,από τις πολυάριθμές σιδηρές Σπαρτιατικές δυνάμεις,η ασιατική επιβουλή κατά των Ελληνικών ιδεών "Ελευθερίας και Πατρίδας".

Στις Θερμοπύλες,δυναμικός πυρήνας του στρατεύματος ήταν το μεταξύ των Λακεδαιμονίων επίλεκτο σώμα των 300 Σπαρτιατών,από το οποίο είχαν αντικατασταθεί για την περίσταση αυτή και χάριν διαδοχής,οι μη έχοντες άρρενα τέκνα !!!


ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΙΣ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ.

Οι Ολυμπιακοί αγώνες των αρχαίων έληγαν με την πανσέληνο οκτώ μήνες μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο,δηλαδή με το σημερινό ημερολόγιο κατά την πανσέληνο του Αυγούστου.Σύμφωνα με τα σύγχρονα πλανητάρια βρίσκουμε ότι η πανσέληνος του Αυγούστου του 480π.Χ.ήταν στις 19 του μηνός.Το αναφέρω αυτό γιατί ούτε ο Ηρόδοτος,ούτε άλλος αρχαίος συγγραφέας,μας δίνει τις ακριβείς ημερομηνίες των γεγονότων στο Αρτεμίσιο και τις Θερμοπύλες.

Ορισμένοι σύγχρονοι συγγραφείς ισχυρίζονται οτι τα γεγονότα αυτά έγιναν ή στις 20 Ιουλίου ή στις 17 Σεπτεμβρίου,όπου υπήρξε πανσέληνος,αλλά αυτό είναι λάθος γιατί μετά την λήξη της μάχης στις Θερμοπύλες,αιχμάλωτοι Αρκάδες οπλίτες,οι οποίοι ρωτήθηκαν από τον Ξέρξη τι έκαναν οι υπόλοιποι Έλληνες,δηλαδή γιατί δεν συμμετείχαν,εκείνοι απάντησαν ότι"ετέλουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες".Άρα τα γεγονότα διεξήχθησαν με κέντρο την 19 Αυγούστου.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει επίσης ότι ο στόλος των Περσών απέπλευσε από την Θέρμη (περιοχή σημερινής Θεσ/νίκης) μετά ένδεκα ημέρες μετά την αναχώρηση του Ξέρξη από την Πιερία.Δηλαδή την 12η ημέρα,οπότε την ίδια νύχτα έφθασε στην περιοχή της Σηπίαδας(στο μέσον περίπου της χερσονήσου της Μαγνησίας).Παρέμεινε δε εκεί επί τρεις ημέρες λόγω της σφοδρής κακοκαιρίας,κατά την οποία (όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο μου),κατεστράφησαν 400 πλοία.Τα εναπομείναντα την τέταρτη ημέρα έφθασαν στους Αφέτες και έδωσαν στο Αρτεμίσιο την πρώτη ναυμαχία και τις δύο άλλες τις συνεχόμενες ημέρες.Οι τρείς αυτές ναυμαχίες έγιναν συγχρόνως με τις τρεις μάχες στις Θερμοπύλες,όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος.

Επομένως με βάση την 19 Αυγούστου σαν ημερομηνία πτώσεως των Θερμοπυλών,έχουμε αναδρομικά:
-25 Ιουλίου αναχώρηση των Ελλήνων για Αρτεμίσιο και Θερμοπύλες.
-1 Αυγούστου άφιξη Ελληνικού στόλου στο Αρτεμίσιο.
-2 Αυγούστου άφιξη Ελληνικού στρατού στις Θερμοπύλες.
-2 Αυγούστου αναχώρηση του Ξέρξη από την Πιερία.
-13 Αυγούστου αναχώρηση του περσικού στόλου από την Θέρμη και κατάπλους στην Σηπιάδα.
-14,15,16 Αυγούστου παραμονή του στόλου και καταστροφή 400 πλοίων στην Σηπιάδα.
-13,14,Αυγούστου άφιξη προ των Θερμοπυλών του περσικού στρατού ξηράς.
-17,18,19 Αυγούστου ναυμαχίες στο Αρτεμίσιο και μάχες στις Θερμοπύλες.

Ο Ξέρξης γνώριζε από τους Θεσσαλούς που τον ακολουθούσαν,ότι η διάβασις των Θερμοπυλών,κρατούμενη από μικρή δύναμη,ήταν απόρθητη.Γνώριζε επίσης ότι ο Ελληνικός στόλος φύλαγε το στενό του Αρτεμισίου και εκτιμούσε ότι θα τον καταναυμαχούσε και έτσι θα έλυνε το πρόβλημα των Θερμοπυλών,τις οποίες μετά την καταναυμάχηση του στόλου τους θα τις εγκατέλειπαν οι Έλληνες.





ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΣΩΝ
Όταν λοιπόν έφθασε στην Λάρισσα,αντί να συνεχίσει την πορεία όλου του στρατού του από την πανάρχαια μέσω Θαυμακών(Δομοκού) κλασσική οδό προς Θερμοπύλες,τον χωρίζει σε δύο φάλαγγες.Η μία με τον κύριο όγκο του στρατού,πορεύεται στην προαναφερθείσα κλασσική οδό,μήκους 120χλμ και στις 13 Αυγ.φθάνει στην περιοχή προ των Θερμοπυλών.Όταν διαπίστωσε ότι χιλιάδες Ελλήνων κατείχαν τα στενά (από της 2 Αυγούστου),αναγκάσθηκε να περιμένει την άφιξη του βασιλέως για την έναρξη των επιχειρήσεων.

Η άλλη,η μικρότερη με επικεφαλής τον Ξέρξη,στρέφεται προς τα δυτικά παράλια του Παγασητικού κόλπου και φθάνει στο πρό του Αρτεμισίου όρμο των Αφετών (Αχίλλειον),αλλά δεν βλέπει πουθενά τον στόλο του,ο οποίος είχε καθυστερήσει λόγω της τρικυμίας στην Σηπιάδα.Συνεχίζει την πορεία  παραλιακά προς τον Μαλιακό κόλπο και εισέρχεται στην προ των Θερμοπυλών Τραχινία,περιοχή των Μαλών στις 14 Αυγούστου,δηλαδή τρεις μέρες νωρίτερα από την άφιξη του στόλου στις Αφέτες.

Ο Ξέρξης με την άφιξη ανασύνταξε τον στρατό του και προέβει σε αναγνώριση της περιοχής.Όταν διαπίστωσε το απόρθητο του στενού των Θερμοπυλών,παρέμεινε άπρακτος άλλες δύο ημέρες (15 και 16 Αυγ.) αναμένοντας την άφιξη του στόλου,ο οποίος αφίχθει στις 17 Αυγ.


ΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΝ ΤΟΥ "ΜΥΡΜΗΚΟΣ"

(Ποτέ σε κανένα σχολείο δεν έχει αναφερθεί).

Πριν την άφιξη του Περσικού στόλου στη Θέρμη (Θεσ/νικη),Ελληνας από την Σκύρο ονόματι "Πάμμωνας" ενημέρωσε τους Πέρσες ότι στο στενό της θάλασσης μεταξύ νήσου Σκιάθου και Μαγνησίας,υπήρχε "έρμα" (ξέρα,ύφαλος) με την ονομασία "Μύρμηξ" (σήμερα Λευκάρι),που ήταν πολύ επικίνδυνο για τον σχεδιαζόμενο πλούν του Περσικού στόλου προς Αρτεμίσιο-Θερμοπύλες-Ευβοϊκό κόλπο.Αποφασίσθηκε τότε να κατασκευασθεί λίθινη στήλη με βάθρα και να τοποθετηθεί επάνω στον ύφαλο.

Ο ΥΦΑΛΟΣ ΜΥΡΜΗΞ-ΛΕΥΚΑΡΙ
Έτσι όταν έφθασε ο στόλος στην Θέρμη,αποσπάσθηκαν δέκα ταχέα πλοία τα οποία με καθοδήγηση του Πάμμωνα στάλθηκαν για να τοποθετήσουν την στήλη στον ύφαλο.Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι τα δέκα αυτά πλοία κατευθυνόμενα προς την Σκιάθο,αντεληφθησαν από μακριά τρεις Ελληνικές τριήρεις,που είχαν βάση στην Σκιάθο και περιπολούσαν στην περιοχή για την εμφάνιση του Περσικού στόλου και τις καταδίωξαν.Αυτές είχαν σταλεί προ της απόπλου του στόλου για το Αρτεμίσιο για συλλογή πληροφοριών.

Η μία απ'αυτές από την Αθήνα,υπό τον τριήραρχο "Φόρμο" εγκατελείφθει από το πλήρωμα της στις εκβολές του Πηνειού ποταμού και κατεσχέθει από τα περσικά πλοία.Φαίνεται ότι αυτή ήταν η πλέον προωθημένη και γι'αυτό έσπευσε στις εκβολές του Πηνειού.Το πλήρωμα της έφθασε μέσω Θεσσαλίας στην Αθήνα.Αυτό έγινε γιατί διερχόμενο παρά το Αρτεμίσιο δεν βρήκε τον Ελληνικό στόλο που είχε φύγει,όπως θα δούμε,ούτε τον Ελληνικό στρατό στις Θερμοπύλες (στις 2 Αυγ.έφθασε ο στρατός υπό τον Λεωνίδα).

Η δεύτερη τριήρης από την Τροιζήνα με κυβερνήτη τον "Πράξινο",παρεδόθει μετά μικρή αντίσταση και οι βάρβαροι έσφαξαν στην πλώρη της,σαν θυσία για οιωνό καλής αρχής,τον ωραιότερον των επιβαινόντων πρώτο Έλληνα αιχμάλωτο με το όνομα "Λέων".

ΥΦΑΛΟΣ ΜΥΡΜΗΞ-ΛΕΥΚΑΡΙ
Η τρίτη τριήρης από την Αίγινα με κυβερνήτη τον "Ασωνίδη",έφερε δυσκολίες στους Πέρσες.Ο επιβαίνων σ'αυτήν "Πύθης του Ισχενόου",αγωνιζόμενος μέχρι τέλους ηρωικά, κατακρεουργήθηκε ολόκληρος.Κατάφερε όμως να επιζήσει και οι Πέρσες εκτιμήσαντες την ανδρεία του,θεράπευσαν τις πληγές του με αλοιφή από Σμύρνα και τις οποίες έδεσαν με επιδέσμους από Βύσσα. Όταν επέστρεψαν στον στόλο τους τον επιδείκνυαν σαν παράδειγμα ανδρείας και ηρωισμού,προς θαυμασμό !!!

Μετά απ'αυτά,από τις δέκα τριήρεις,τρείς μόνον συνέχισαν τον πλούν προς τον
Μύρμηκα,καθοδηγούμενες από τον Πάμμωνα για την εκτέλεση της αποστολής τους.Οι άλλες επτά επέστρεψαν στη Θέρμη με τις αιχμαλωτισθείσες δύο τριήρεις και το πλήρωμα τους.

-Εν τω μεταξύ οι στην Σκιάθο "σκοπιωροί"(παρατηρητές) νόμισαν ότι τα δέκα περσικά πλοία ήταν οι προπομποί του από την Θέρμη ερχόμενου στόλου και έδωσαν σήμα με φωτιά.Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος,οι στο Αρτεμίσιο Έλληνες,(οι οποίοι μόλις είχαν φθάσει την 1 Αυγ.)λαμβάνοντας το σήμα "εφοβήθησαν πολύ"και εγκατέλειψαν τις μόλις  κατηλειμμένες θέσεις τους και επέστρεψαν στην Χαλκίδα για να φυλάξουν το στενό του Ευρίπου,αφού άφησαν ημεροσκόπους στα ψηλά βουνά της Εύβοιας.

Την δεύτερη όμως ημέρα της καταιγίδας(15 Αυγ.) που κτύπησε τον περσικό στόλο στην Σηπιάδα,οι ημεροσκόποι που είδαν τα γενόμενα κατέβηκαν ταχέως από τα Ευβοϊκά βουνά  και ανέφεραν στον Ελληνικό στόλο όλα τα περί των ναυαγίων.Μόλις έγινε γνωστό αυτό οι Έλληνες ανέπευψαν ευχές στον Ποσειδώνα Σωτήρα,του πρόσφεραν σπονδές και επέστρεψαν ταχέως στο Αρτεμίσιο για δεύτερη φορά.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΙΗΡΗΣ
Για τα περί φυγής του στόλου από το Αρτεμίσιο σύγχρονοι ιστορικοί έχουν ενδοιασμούς γι'αυτά που αναφέρει ο Ηρόδοτος.Ισχυρίζονται δε,τα παρακάτω :

-Η φυγή του Ελληνικού στόλου από το Αρτεμίσιο,που μόλις είχε φθάσει,δεν πρέπει να ήταν αποτέλεσμα φόβου,γιατί στις επακολουθείσασες τρεις ναυμαχίες στο Αρτεμίσιο οι Έλληνες επέδειξαν αποφασιστικότητα,ευψυχία,τόλμη,γενναιότητα.

-Κατά δήλωση του Ηροδότου,υπήρχαν δύο πλοία,τριακοντόροι,η μία στο Αρτεμίσιο και η άλλη στις Θερμοπύλες,έτοιμες να ειδοποιήσουν αν συνέβαινε πάθημα σ'αυτές τις θέσεις.Γιατί λοιπόν παρέλειψαν αυτό και έφυγε όλος ο στόλος από το Αρτεμίσιο?

-Η απάντηση πρέπει να είναι ότι ο Λεωνίδας βρισκόμενος καθ'οδόν δεν είχε φθάσει ακόμη στις Θερμοπύλες(έφθασε στις 2 Αυγ.). Επομένως ο Ελληνικός στόλος παραμένοντας στο Αρτεμίσιο κινδύνευε να κλεισθεί εκεί ή εντός του βόρειου Ευβοϊκού κόλπου,αν μοίρα του περσικού στόλου,περιπλέουσα την Εύβοια,κατέπλεε προ της νότιας εξόδου του στενού του Ευρίπου,για να εμποδίση την φυγή του,οπότε και η  άμυνα στις Θερμοπύλες θα ήταν καταδικασμένη.

-Ο Λεωνίδας έφθασε στις Θερμοπύλες στις 2 Αυγούστου,επομένως ο στόλος έπρεπε να γύρισε στο Αρτεμίσιο στις 3 ή 4 Αυγούστου,γιατί αλλιώς θα ήταν απαράδεκτο να αφήσει στον περσικό στόλο ανοικτό το προς Θερμοπύλες στενό των Ωρεών,όταν μάλιστα σίγουρα θα είχε μάθει από τους ημεροσκόπους ότι μόνον τρία πλοία είχαν εμφανισθεί στον ύφαλο Μύρμηκα και όχι ολόκληρος ο περσικός στόλος.Οι δε ευχές και σπονδές προς τον Ποσειδώνα θα πρέπει να έγιναν στο Αρτεμίσιο μετά την πληροφορία της καταστροφής του περσικού στόλου στη Σηπιάδα.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ

Το ακρωτήριο Αρτεμίσιο βρίσκεται βορειότερα των σημερινών Ωρεών  στο σημείο όπου αρχίζει το στενό (δίαυλος Ωρεών) μεταξύ της Εύβοιας και της έναντι Θεσσαλικής ακτής.Το στενό αυτό μήκους 14 χλμ και μεγίστου πλάτους 4 χλμ,οδηγεί στον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο.Στην περιοχή του ακρωτηρίου υπήρχε στην αρχαιότητα ναός της"Προσηώας Αρτέμιδος",πλησίον του σημερινού τουριστικού χωριού  "Πευκί".

ΠΕΥΚΙ
Όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο μου Νο2,μετά την καταστροφή μέρους του περσικού στόλου στην Σηπιάδα του Πηλίου, δεκαπέντε Περσικά πλοία αποπροσανατολισμένα αιχμαλωτίσθηκαν από περιπολούντα πλοία του Ελληνικού  στόλου,που ευρίσκετο στο ακρωτήριο Αρτεμίσιο της Εύβοιας.Επικεφαλής ήταν ο ύπαρχος της Αιολικής Κύμης "Σανδώκης".Επίσης συνελήφθησαν οι επιβαίνοντες σ'αυτά ,τύρανος των Αλαβάδων της Καρίας "Αρίδωλις" και ο Κύπριος στρατηγός της Πάφου "Πενθύλας" ο οποίος είχε απομείνει με ένα πλοίο καθόσον τα υπόλοιπα ένδεκα του κατεστράφησαν στην Σηπιάδα."Αυτούς, οι Έλληνες αφού τους ανέκριναν και πήραν τις πληροφορίες που ήθελαν για τον στρατό του Ξέρξη,τους έστειλαν δεμένους στον Ισθμό της Κορίνθου".Στον Ισθμό της Κορίνθου,ευρίσκετο ο ο όγκος του συμμαχικού Ελληνικού στρατού για την ασφάλεια της Πελοποννησου,υπό τον Σπαρτιάτη  στρατηγό "Κλεόμβροτο" αδελφό του βασιλιά Λεωνίδα.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΙΗΡΗΣ
Ο Ελληνικός στόλος αποτελείτο από 271 τριήρεις και 9 πεντηκοντόρους (2των Κείων και7 των Οπούντιων Λοκρών).Οι Αθηναίοι υπό τον Θεμιστοκλή διέθεταν 127 τριήρεις επανδρωμένες με δικά τους πληρώματα,στα οποία συμμετείχαν και Πλαταιείς παρόλο που δεν είχαν πείρα στον ναυτικό πόλεμο.Ακολουθούσαν οι Κορίνθιοι με 40,οι Μεγαρείς με 20,οι Χαλκιδείς με 20 που τους τα είχαν δανείσει οι Αθηναίοι για τις ανάγκες του πολέμου,οι Αιγινήτες με 18,οι Σικυώνιοι με 12,οι Λακεδαιμόνιοι με 10,οι Επιδαύριοι με 8,οι Ερετριείς με 7,οι Τροιζήνιοι με 5,οι Στυρείς(Εύβοια) με 2,οι Κείοι με 4 και οι Οπούντιοι Λοκροί με 7.

ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΟΡΟΣ
Το γενικό πρόσταγμα το είχε ο Σπαρτιάτης "Ευρυβιάδης του Ευρυκλείδη",διότι όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος"οι σύμμαχοι δήλωσαν πως,αν δεν είχε την αρχηγίαν "Λάκων",αυτοί δεν εννοούσαν να ακολουθήσουν υπό την διοίκηση των Αθηναίων,παρά ότι θα αποσύροντο από την εκστρατείαν που επρόκειτο να κάνουν".Οι Αθηναίοι,αν και πρώτη ναυτική δύναμη,αντιλαμβανόμενοι την κρισιμότητα των στιγμών δεν αντέδρασαν.





17 Αυγούστου
------------------
Όταν φάνηκε ο περσικός στόλος ερχόμενος από την Σηπιάδα και είδαν την αριθμητική του υπεροχή,τους Έλληνες τους κυρίευσε μεγάλος φόβος και άρχισαν συσκέπτονται
αν πρέπει να φύγουν.Οι Ευβοείς όταν το πληροφορήθηκαν παρακάλεσαν τον Ευρυβιάδη ν'αναβάλει τον απόπλουν για λίγο χρόνο,μέχρις ότου μεταφέρουν τα γυναικόπαιδα σε ασφαλές μέρος.

ΠΕΡΙΟΧΗ ΝΑΥΜΑΧΙΑΣ(Τετράγωνο)
Ο Ευρυβιάδης αρχικά το αρνήθηκε,αλλά στο τέλος εδέχθει να μείνει ο στόλος και να ναυμαχίσει,αφού συνεννοήθηκε με τους άλλους αρχηγούς και αφού έλαβε από τον Θεμιστοκλή πέντε τάλαντα,ο δε ναύαρχος της Κορίνθου "Αδείμαντος",που ήθελε να αποχωρήσει,τρία,νομίζοντας ότι τα έστειλαν οι Αθηναίοι.Αυτά όμως προήλθαν από τριάντα τάλαντα που δόθηκαν κρυφά στον Θεμιστοκλή από τους Ευβοείς,ο οποίος μεσολάβησε στην όλη υπόθεση.Κατά τον ιστορικό Πλούταρχο ο Θεμιστοκλής έδωσε και ένα τάλαντο στον τριηράρχη της ιερής τριήρης των Αθηναίων,"Σαλαμινίας" που κι'αυτός ήθελε να φύγει.

Είναι φανερό ότι η υπόθεση αυτή ήταν τέχνασμα του Θεμιστοκλή,ο οπόίος έτσι αφ'ενός χρηματοδότησε τον αγώνα και αφ'ετέρου διασκέδασε τους φόβους των Πελοποννησίων αρχηγών περί του δυνατού της αμύνης στο Αρτεμίσιο,επιτυγχάνοντας έτσι το σχέδιο των Αθηναίων που με βαριά καρδιά το είχαν αποδεχθεί ! Παμπόνηρος ο Θεμιστοκλής !!!

Επίσης στην απόφαση να παραμείνουν συνέβαλαν και οι πληροφορίες που έδωσε και ο αυτόμολος Σκιωναίος "Σκυλλίης", περί των ανυπολόγιστων ζημιών του περσικού στόλου από την καταιγίδα στην Σηπιάδα.

ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟ.ΕΝΑΝΤΙ ΟΙ ΑΦΕΤΕΣ

Οι βάρβαροι  έφτασαν στους Αφέτες τις μεταμεσημβρινές ώρες με τον επικεφαλής ναύαρχο  "Μεγαβάτη".Για την ακριβή θέση των Αφετών έχουν ειπωθεί διάφορα.Υποστηρίχθηκε ότι βρίσκονταν μέσα στον Παγασητικό κόλπο ή νότια από το Τρικέρι Μαγνησίας ή στον σημερινό όρμο της Ανδριανής,κανείς όμως απ'αυτούς δεν προσφέρεται για ελιμενισμό τόσων πλοίων.Το πιθανότερο είναι ότι στον μεγάλο κόλπο του σημερινού χωριού Αχίλλειο στην έναντι του Αρτεμισίου Θεσσαλική ακτή,ο οποίος είναι και πιό κοντά στην είσοδο του στενού των Ωρεών (περίπου 16 χλμ) ελλιμενίσθει ο μεγαλύτερος αριθμός πλοίων,χωρίς βέβαια να αποκλείεται και ο ελιμενισμός πλοίων και στους παραπανω άλλους, κόλπους λογω της πληθώρας των.


Από τους Αφέτες βεβαιώθηκαν ότι είχαν σωστές πληροφορίες, ότι δηλαδή μια μικρή Ελληνική δύναμη είχε συγκεντρωθεί στο Αρτεμίσιο. Μόλις τα είδαν, τους κατέλαβε η ανυπομονησία να επιτεθούν με την ελπίδα ότι θα κυρίευαν τα εχθρικά πλοία. Δεν έκριναν σωστό να επιτεθούν εναντίον τους από μπροστά γιατί υπήρχε ο κίνδυνος όταν τους έβλεπαν οι Έλληνες να πλησιάζουν να δείλιαζαν, με αποτέλεσμα, αφού σύντομα θα έπεφτε το σκοτάδι,να ξεφύγουν.Και έτσι θα σώζονταν με τη φυγή, ενώ ήταν αποφασισμένοι να μην αφήσουν ούτε έναν Έλληνα να ξεφύγει ζωντανός.

Γι' αυτό τον σκοπό διέταξαν μια μοίρα 200 πλοίων να πλεύσει έξω από τη Σκιάθο,για να μη γίνει αντιληπτή από τους Έλληνες,κι έπειτα να κατευθυνθεί προς την νότια Εύβοια και τα στενά του Ευρίπου, από τον Καφηρέα και τη Γεραιστό(σημερινός Κάβος Μαντέλος). Σχεδίαζαν να παγιδεύσουν τους Έλληνες και να τους κλείσουν τη διέξοδο από πίσω, ενώ η κύρια δύναμη του στόλου θα τους πίεζε από μπροστά.

 Μ’ αυτές τις αποφάσεις, λοιπόν, ξεκίνησαν τα 200 πλοία, ενώ το κύριο σώμα του στόλου περίμενε.Είχαν αποφασίσει να μην επιτεθούν την ίδια μέρα ούτε οποιαδήποτε άλλη, πριν πάρουν σήμα ότι η μοίρα που κατευθυνόταν προς τον Εύριπο είχε φτάσει στη θέση της. Αφού λοιπόν έστειλαν αυτά τα πλοία, έγινε μια απαρίθμηση των πλοίων στους Αφέτες.

Στη διάρκεια της απαρίθμησης των πλοίων, συνέβη το εξής περιστατικό. Υπηρετούσε στο στρατόπεδο των Περσών ένας άνδρας που λεγόταν Σκυλλίας από τη Σκιώνη, κι ήταν ο πιο επιδέξιος δύτης της εποχής του. Αυτός, μετά το ναυάγιο των περσικών πλοίων στο Πήλιο, έβγαλε από το βυθό πολλά πολύτιμα αντικείμενα,εκτός φυσικά από αυτά που κράτησε για τον εαυτό του. Αυτός λοιπόν, προφανώς σχεδίαζε από καιρό να αυτομολήσει στους Έλληνες, αλλά δεν είχε βρει την κατάλληλη ευκαιρία.Βούτηξε λοιπόν στη θάλασσα από τους Αφέτες και δε βγήκε μέχρι που έφτασε στο Αρτεμίσιο, σε μια απόσταση δηλαδή σχεδόν ογδόντα στάδια (15 χλμ περιπου).

Ο Ηρόδοτος μας λέει : "κυκλοφορούν κι άλλες απίθανες ιστορίες, εκτός απ’ αυτή, σχετικά με το Σκυλλία, καθώς και μερικές πιο αληθοφανείς.Όσο γι’ αυτή που μόλις ανέφερα, προσωπικά πιστεύω ότι έφτασε στο Αρτεμίσιο με πλοίο". Μόλις έφτασε, ανέφερε αμέσως στους Έλληνες στρατηγούς το πώς έγινε το ναυάγιο καθώς επίσης και την αποστολή της μοίρας που είχε ξεκινήσει να περιπλεύσει την Εύβοια".

Μετά τις νέες πληροφορίες έγινε νέα σύσκεψη των αρχηγών στην οποία επικράτησε η γνώμη ότι,επειδή θα ήταν αδύνατον να ναυμαχήσουν σε δύο μέτωπα λόγω των υπερτέρων εχθρικών πλοίων και της απειλούμενης κυκλώσεως των από τον νότιο Ευβοϊκό,να παραμείνουν στο Αρτεμίσιο μέχρι τα μεσάνυχτα και μετά να πλεύσουν προς συνάντηση των 200 πλοίων τα οποία λόγω αποστάσεως θα έφθαναν στο στενό του Ευρίπου το βράδυ της επομένης 18 Αυγ.Έτσι λοιπόν παραμένοντες μέχρι τα μεσάνυχτα θα ικανοποιούσαν και το αίτημα των Ευβοέων για απομάκρυνση των γυναικοπαίδων, για το οποίο είχαν πληρώσει.

Η μέρα περνούσε και οι βάρβαροι δεν εκινούντο.Κατά το δειλινό με προτροπή του Θεμιστοκλή αποφάσισαν να προκαλέσουν τους Πέρσες με σκοπό να εκτελέσουν άσκηση μάχης και συγχρόνως εγχείρημα διεισδύσεως,τον "διέκπλουν",δηλαδή ταχύπλοα πλοία θα έπλεαν δια μέσου των εχθρικών ,θα τους προξενούσαν ζημιές και ταχέως θα γύριζαν στις θέσεις τους, αιφνιδιάζοντες τα ασύντακτα περσικά πλοία κατά την στιγμή που θα έβγαιναν από τον κόλπο,οπότε θα ήταν και πιό εύκολος ο εμβολισμός τους.

Οι άλλοι αρχηγοί πρότειναν να μείνουν ακίνητοι και να περιμένουν την έφοδο του εχθρού.Τελικά επικράτησε το σχέδιο του Θεμιστοκλή ο οποίος  λόγω της σύνεσης και της στρατηγικής του ικανότητας, ετύγχανε μεγάλης αποδοχής, όχι μόνο από τους Έλληνες ναυτικούς αλλά και από τον ίδιο τον Ευρυβιάδη, και όλοι σε τούτον στρέφονταν και τον υπάκουαν πρόθυμα.

Οι Πέρσες όταν είδαν τους Έλληνες να πλέουν με τα λίγα πλοία τους σε ημικύκλιο,τους εξέβαλαν σαν παράφρονες και απέπλευσαν και αυτοί προς συνάντηση των θρασύτατων αντιπάλων τους. Για την επικράτηση τους στις κατά θάλασσα συγκρούσεις οι Πέρσες χρησιμοποιούσαν την τακτική της εμβολής αγήματος.Τα πλοία τους ήταν ισχυρότερης κατασκευής και μετέφεραν πολύ περισσότερους μαχητές σε σχέση με τα Ελληνικά οι οποίοι εμάχοντο τα εχθρικά πλοία με τόξα και ακόντια.

Τασσόμενα σε πυκνή τάξη τα πλοία του περσικού στόλου πλησίαζαν τα Ελληνικά και προσπαθούσαν να τα καταλάβουν ή να τα εξουδετερώσουν με έφοδο των "επιβατών" τους (οπλίτες). Οι Έλληνες αντίθετα, ετάσσοντο σε πιο χαλαρή τάξη και προσπαθούσαν να εξουδετερώσουν τα εχθρικά πλοία με τη χρήση του εμβόλου.


Σύντομα οι δύο στόλοι είχαν εμπλακεί.Τουλάχιστον 600 Περσικά πολεμικά ευρίσκοντο αντιμέτωπα με λιγότερα από 280 Ελληνικά. Όπως ήταν φυσικό τα περισσότερα περσικά σκάφη σύντομα υπερκέρασαν τα δύο πλευρά της Ελληνικής παράταξης.Με σήμα της ναυαρχίδας και χωρίς να χάσουν την ψυχραιμία τους, οι Έλληνες τριήραρχοι πύκνωσαν την παράταξη τους και σχημάτισαν κύκλο,με τις πρώρες με τα ισχυρά έμβολα προς τα εχθρικά πλοία,συμπτύσσοντες συγχρόνως αυτά με τις πρύμνες προς το κέντρο.

ΧΑΡΤΕΣ ΤΩΝ 3 ΝΑΥΜΑΧΙΩΝ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ
Εδώ πρέπει να θαυμάσει κανείς την ικανότητα των Ελλήνων τριηράρχων για την ταχεία και ακριβή εκτέλεση των διδομένων διαταγών μέσω σημάτων και την τελειότητα της εκπαιδεύσεως και οργανώσεως του στόλου.

Διάταξη τέτοιας απτέρυγας σφικτής παράταξις ήταν αδύνατη.Οι εχθρικές τριήρεις είχαν απέναντι τους τα φοβερά έμβολα των Ελληνικών πλοίων.Όταν η απόσταση που χώριζε τους δύο στόλους μίκρυνε δίνεται δεύτερο σήμα και οι Έλληνες επιτίθενται.Αλλά όπως ήταν παρατεταγμένοι οι δύο στόλοι η ναυμαχία δεν μπορούσε να πάρει αποφασιστική τροπή,οι δε Πέρσες δεν μπορούσαν να διαρρήξουν τον μικρό σφικτό κύκλο που είχαν κάνει τα Ελληνικά πλοία.Οι βάρβαροι έβλεπαν ότι ο αγώνας ήταν διαφορετικός απ'εκείνον που ήλπιζαν.Τελικά η η νύχτα που ήρθε διέλυσε τους δύο αντιπάλους με ισόπαλο αποτέλεσμα.

Παρόλα αυτά τα Ελληνικά πλοία κατώρθωσαν να αιχμάλωτίσουν τριάντα εχθρικά πλοία,κατά τον συνωστισμό που δημιουργήθηκε στα περσικά πλοία κατά την επιστροφή στις βάσεις τους,όταν σύσσωμα επιτέθηκαν εναντίον τους.Συνέλαβαν δε αιχμάλωτο τον "Φίλονα",αδελφό του βασιλιά "Γόργου" της Σαλαμίνας της Κύπρου,που θεωρείτο σημαίνον πρόσωπο στο στρατόπεδο των Περσών.Επίσης η τριήρης του "Αντίδωρου" του Λήμνιου αυτομόλησε την ίδια ώρα στους Έλληνες.

Το αποτέλεσμα της πρώτης αυτής ναυμαχίας δεν ανεπτέρωσε βεβαια τις ελπίδες των Ελλήνων προς ένα τελειωτικό θρίαμβο,διότι γνώριζαν ότι είχαν να αντιμετωπίσουν πάλι υπερδιπλάσιο σε δύναμη εχθρικό στόλο.Έδωσε όμως σ'αυτούς,εκτός της πείρας που απεκώμησαν,θάρρος για τις επόμενες συγκρούσεις,ιδίως όταν είδαν την ικανότητα τους για την σωστή και επιτυχή εκτέλεση των σχεδίων τακτικής από τους αρχηγούς τους.Γνώριζαν επίσης ότι πολεμούσαν για την ελευθερία τους,ενώ ο ετερόκλητος κόσμος των βαρβάρων του περσικού στόλου αισθάνετο ότι πολεμούσε για την παντοτεινή δουλεία του.

Μετά την επιστροφή των αντιπάλων στα ορμητήρια τους,άρχισε ραγδαία βροχή που συνεχίστηκε ολόκληρη την νύχτα και την οποία συνόδευαν "σκληραί βρονταί από Πηλίου",ισχυρά δε ρεύματα από την θάλασσα έφερναν προς τους Αφέτες ναυάγια (ένδειξη ΝΑ ανέμου) που τάρασσαν τα περσικά πλοία και κτυπούσαν, τα στην σειρά κουπιά τους και τα έσπαζαν.Οι Πέρσες κατάκοποι μετά την ναυμαχία ήταν έντρομοι και νόμιζαν ότι θα χανόντουσαν εκείνη την νύχτα.

Αλλά αυτό δεν ήταν τίποτα εμπρός στο τρομερό πάθημα των 200 πλοίων που περιέπλεαν την Εύβοια με προορισμό το στενό του Ευρίπου στην Χαλκίδα προκειμένου να κυκλώσουν από τα νώτα τον Ελληνικό στόλο.Όταν έφθασαν στα Κοίλα Ευβοίας κτυπήθηκαν από αγριώτερη τρικυμία και βροχή και παρασυρόμενα από τον θεοποιημένο άνεμο και χωρίς να γνωρίζουν που βρίσκονταν έπεσαν πάνω στους βράχους.

Η φύση η ίδια ξεπλήρωσε την ύβρη του ματαιόδοξου Ξέρξη.Ο Ποσειδώνας φαίνεται δεν ξέχασε το μαστίγωμα του Ελλησπόντου.Όταν ξημέρωσε η 18η Αυγούστου ούτε ένα πλοίο από την περσική μοίρα δεν υπήρχε πιά !!! Θεία Δίκη !!!!

Τα "Κοίλα Ευβοίας" βρίσκονται νοτιώτερα (35 περιπου χλμ) της σημερινής Κύμης και σήμερα ονομάζονται "Πετριές" (είναι στο ίδιο παράλληλο με το Αλιβέρι προς την πλευρά του Αιγαίου).

-Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρω και τα εξείς που αναφέρει ο Ηρόδοτος:

Όταν ο Ξέρξης διακπεραιώθηκε στην Ελλάδα και οι Έλληνες έσπευδαν να καταλάβουν τις θέσεις που αποφάσισαν για άμυνα,τρομοκρατημένοι οι Δελφοί συμβουλεύοντο τον Απόλλωνα με ποιό τρόπο θα ήταν δυνατή η σωτηρία αυτών και της Ελλάδας.Έλαβαν λοιπόν χρησμό να προσεύχονται στους ανέμους διότι αυτοί θα γίνουν οι ισχυροί  σύμμαχοι των Ελλήνων.Μόλις πήραν τον χρησμό τον ανακοίνωσαν στους Έλληνες που επιθυμούσαν να ζήσουν ελεύθεροι,δηλαδή στους μη μηδίσαντες.
Στη συνέχεια οι Δελφοί αφιέρωσαν στους ανέμους βωμό στην τοποθεσία Θυίη (εκεί βρισκόταν ο ναός της Θυίης κόρης του Κηφισσού που γέννησε από τον Απόλλωνα τον Δελφόν,ιδρυτή του ομώνυμου μαντείου) και πρόσφεραν θυσίες για τον εξευμενισμό των ανέμων.

Επίσης οι Αθηναίοι με άλλον χρησμό των Δελφών,επικαλέσθηκαν τον γαμπρό τους "Βορρά".Ο Βορράς είχε σύζυγο την κόρη του μυθικού βασιλιά της Αθήνας "Ερεχθέα",την "Ωρείθυϊα".Σύμφωνα με την παράδοση αυτή,θεωρούσαν τον Βορρά γαμπρό τους.Έτσι όταν ο οδεύων προς Αρτεμίσιο στόλος στάθμευσε στην Χαλκίδα,άρχισαν να τελούν θυσίες επικαλούμενοι τον Βορρά και την Ωρείθυϊα,σε από κοινού βοήθεια για την καταστροφή των εχθρικών πλοίων με τρικυμία,όπως είχε συμβεί το 492 π.Χ. στην χερσόνησο του Άθω(πρώτη εκστρατεία Περσών υπό τον Μαρδόνιο).

Όπως είδαμε λοιπόν,μάλλον έπιασαν οι επικλήσεις και θυσίες προς τους θεούς των  ανέμων και ο περσικός στόλος έχασε 400 πολεμικά πλοία στην Σηπίάδα και άλλα 200 κατά τον περίπλου της Εύβοιας,καθώς επίσης και άγνωστο αριθμό μεταγωγικών και βοηθητικών πλοίων.

Πάντα είχαμε άνωθεν προστασία !!!!

18 Αυγούστου
------------------
Μόλις ξημέρωσε οι Πέρσες με αγαλλίαση έβλεπαν το φως της ημέρας και οι ναύαρχοι τους δεν είχαν καμία διάθεση να ναυμαχήσουν. Πολλά πλοία τους έχριζαν επισκευής και τα πληρώματα είχαν ιδιαίτερα ταλαιπωρηθεί από τη νυκτερινή θύελλα.Έτσι έμειναν αδρανείς και ήσαν ευχαριστημένοι,επειδή προς το παρόν τουλάχιστον ησύχαζαν μετά τόσες συμφορές.

ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ
Οι Έλληνες κατά τις πρωινές ώρες διέκριναν από μακριά από την πλευρά του Ευβοικού αναπεπταμένα ιστία πλοίων να προβάλουν. Ήταν οι 53 αθηναϊκές τριήρεις που είχαν αφήσει για ασφάλεια στον Εύριπο οι οποίες ερχόντουσαν να ενισχύσουν τον στόλο. Σε λίγο μαθεύτηκε απ'αυτά τα πλοία και η χαρμόσυνη είδηση της καταστροφής της περσικής μοίρας ανατολικά της Εύβοιας και αναθάρρυναν !!
Ενθαρρυμένοι από τα καλά νέα και την άφιξη ενισχύσεων,οι Έλληνες αποφάσισαν να προσβάλουν εκ νέου τον εχθρό. Δεν επιτέθηκαν όμως αμέσως.Όπως και την προηγούμενη ημέρα περίμεναν ως αργά το απόγευμα ώστε ο αντίπαλος να μην έχει χρόνο στη διάθεση του να αντιδράσει. Οι Πέρσες αν και είδαν τα Ελληνικά σκάφη να έρχονται καταπάνω τους δεν κινήθηκαν, πιστεύοντας ότι οι Έλληνεςδεν θα τολμούσαν να τους επιτεθούν. Πέρα από κάθε προσδοκία τους όμως, οι Έλληνες επιτέθηκαν στην μοίρα των Κιλικίων και αφού κατέστρεψαν αρκετά πλοία της, επέστρεψαν ανενόχλητοι στο αγκυροβόλιο τους μόλις έπεσε η νύχτα.

19 Αυγούστου
-----------------
Την τρίτη μέρα οι ναύαρχοι των Περσών,κρίνοντας σαν απαράδεκτο να παθαίνουν ζημιές απο τόσα λίγα πλοία και επειδή φοβόντουσαν τον Ξέρξη,δεν περίμεναν τους Έλληνες να αναλάβουν πρωτοβουλία και περί το μεσημέρι άφησαν τα αγκυροβόλια τους στους Αφέτες και ετοιμάστηκαν να επιτεθούν στον Ελληνικό στόλο. Στη θέα του περσικού στόλου οι Έλληνες, ενθαρρυμένοι από τις προηγούμενες επιτυχίες τους, ανοίχτηκαν και αυτοί και ετοιμάστηκαν να ναυμαχήσουν.

 Οι Πέρσες ναύαρχοι ανέπτυξαν τα πλοία τους σε σχηματισμό ημισελήνου ώστε, λόγω της αριθμητικής τους υπεροχής, να υπερφαλαγγίσουν τον Ελληνικό στόλο. Οι Έλληνες όμως στηρίζοντας τα πλευρά τους στις ακτές πολέμησαν ηρωικά. Τα πλοία του Ξέρξη λόγω του πλήθους και του μεγέθους των, δημιουργούσαν από μονα τους απώλειες,πέφτοντας το ένα επάνω στο άλλο.Παρ'όλα αυτά δεν έφευγαν,αλλά παρέμεναν διότι θεωρούσαν ότι θα ήταν ντροπή να τραπούν σε φυγή από τα λίγα Ελληνικά πλοία.

ΕΜΒΟΛΙΣΜΟΣ
Οι Πέρσες πιέζοντας συνεχώς τους Έλληνες τους προκαλούσαν απώλειες σε άνδρες,αλλά οι ίδιοι είχαν βαρύτερες.Τελικά ύστερα από πολύωρη πείσμωνα σύγκρουση οι αντίπαλοι στόλοι χωρίστηκαν χωρίςνα έχει επιτευχθεί αποφασιστικό αποτέλεσμα. Οι απώλειες και των δύο ήταν σοβαρές. Τα μισά αθηναϊκά σκάφη είχαν υποστεί ζημιές, αναφέρει ο Ηρόδοτος.

 Από τους Έλληνες ανδραγάθησαν οι Αθηναίοι, με πρώτο τον τριήραρχο "Κλεινία του Αλκιβιάδου"  ο οποίος συμμετείχε στην εκστρατεία με δικό του πλοίο με 200 άνδρες τους οποίους συντηρούσε με δικά του έξοδα .Από τους βαρβάρους, ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Αιγύπτιοι πολέμησαν καλύτερα. Κυρίευσαν μάλιστα αύτανδρες πέντε Ελληνικές τριήρεις. Ο Διόδωρος αντίθετα, αναφέρει, πως οι Φοίνικες, και συγκεκριμένα οι Σιδώνιοι, αρίστευσαν στη ναυμαχία.

Μετά την αποχώρηση και οι δύο αντίπαλοι γύρισαν στα αγκυροβόλια τους.Οι Έλληνες αποχωρούντες περισυνέλεξαν τους νεκρούς και τα ναυάγια τους.Επειδή όμως είχαν υποστεί μεγάλες απώλειες,ιδίως οι Αθηναίοι,των οποίων τα μισά πλοία είχαν υποστεί βλάβες,εσκέπτοντο να αποσυρθούν στα ενδότερα της Ελλάδος.Τότε όμως έφθασε με την τριαντακοντόρο του ο Αθνηναίος πλοίαρχος "Αβρώνυχος του Λυσικλέους",σύνδεσμος του στόλου με τον μαχόμενο στις Θερμοπύλες Λεωνίδα,ο οποίος έφερε την δυσάρεστη είδηση του θανάτου του Λεωνίδα και των στρατιωτών του.Να υπενθυμίσω εδώ ότι συγχρόνως με τις τρείς ναυμαχίες,γινόντουσαν και οι μάχες στα στενά των Θερμοπυλών.

Έτσι με προτροπή του Θεμιστοκλή συγκέντρωσαν ζώα και τρόφιμα από την Εύβοια και αφού άναψαν φωτιές για να νομίζουν οι Πέρσες ότι βρίσκονται ακόμα στο αγκυροβόλιο τους, άρχισαν την αποχώρηση του στόλου σύμφωνα με τις θέσεις στις οποίες βρισκόντουσαν.Έτσι πρώτοι έφυγαν οι Κορίνθιοι και τελευταίοι οι Αθηναίοι.

Ο Θεμιστοκλής επέλεξε τα ταχύτερα Αθηναϊκά πλοία και άφηνε μηνύματα (χαραγμένα σε βράχους σε όλα τα μέρη όπου υπήρχε πόσιμο νερό και από τα οποία πίστευε ότι θα περνούσαν και οι βάρβαροι) προς τους Ίωνες τα οποία έλεγαν:

"Άνδρες Ίωνες είναι άδικο να εκστρατεύετε κατά των προγόνων σας για να υποδουλώσετε την Ελλάδα.Προτιμότερο θα ήταν να ενταχθείτε μαζί μας.Και αν αυτό είναι αδύνατο να παραμείνετε,έστω και τώρα ουδέτεροι,προτρέποντες και τους Κάρες να πράξουν το αυτό.Εάν πάλι ούτε το ένα όύτε το άλλο δεν είναι δυνατό να πράξετε,επειδή πιεζόμενοι από μεγαλύτερη ανάγκη δεν μπορείτε να αποστατήσετε,τότε κατά την διεξαγωγή της μάχης τουλάχιστον να ολιγωρήτε,έχοντας υπόψη σας ότι κατάγεσθε από μας και ότι η αρχική αιτία του πολέμου μας με τους βαρβάρους είσθε εσείς".
Αυτά τα διάβασαν την επομένη ημέρα οι Ίωνες που πήγαν στο Αρτεμίσιο να πάρουν νερό.
Ο Θεμιστοκλής τα έγραψε αυτά με διπλό σκοπό .Αν δηλαδή δεν λάβει γνώση αυτών ο Ξέρξης,να μπορέσουν οι Ίωνες να αλλάξουν γνώμη και να προσχωρήσουν στους Έλληνες.Αν πάλι ο Ξέρξης λάμβανε γνώση,να γίνουν ύποπτοι σ'αυτόν οι Ίωνες και να τους απομακρύνοι από τις ναυμαχίες.

Τα παραπάνω αποτελούν κλασσικό παράδειγμα "τακτικών ψυχολογικών επιχειρήσεων" και διδάσκονται μέχρι σήμερα στις στρατιωτικές σχολές των περισσοτέρων κρατών.

Η Αποχώρηση του Στόλου
--------------------------------
Καθώς οι Έλληνες έπλεαν στον Βόρειο Ευβοϊκό αποχωρούντες,ο περσικός στόλος βρισκόταν ακόμα αγκυροβολημένος στους Αφέτες. Εκεί έφτασε με πλοίο ένας άνδρας από την Ιστιαία (πόλη κοντά στο Αρτεμίσιο) και ενημέρωσε τους Πέρσες ναυάρχους για την αποχώρηση των Ελλήνων.Δεν έγινε όμως πιστευτός και τον φυλάκισαν, ως τη στιγμή που τα πληρώματα ανιχνευτικών σκαφών, που στάλθηκαν για τον σκοπό αυτό, επιβεβαίωσαν την πληροφορία.Τότε οι Πέρσες έπλευσαν πρώτα προς το Αρτεμίσιο και κατόπιν προς την Ιστιαία. Εκεί αποβιβάστηκαν αγήματα και λεηλάτησαν όλη την περιοχή.
Οταν ο Αθηναϊκός στόλος έφθασε στην Χαλκίδα,οι Πλαταιείς οι οποίοι επάνδρωναν αθηναϊκά πλοία αποβιβάστηκαν στην Βοιωτική ακτή,προκειμένου να σπεύσουν στις Πλαταιές και να απομακρύνουν τις οικογένειες τους,λογω του φόβου των προελαυνόντων προς την Αθήνα Περσών.Καθυστέρησαν όμως και δεν πρόλαβαν να επιβιβαστούν στα πλοία και έτσι δεν έλαβαν μέρος στην ναυμαχία της Σαλαμίνας.
Ο από το Αρτεμίσιο Ελληνικός στόλος έφθασε στην Σαλαμίνα και αγκυροβόλησε.Όταν αυτό έγινε γνωστό στον υπόλοιπο Ελληνικό στόλο που δεν συμμετείχε στο Αρτεμίσιο και ο οποίος ήταν συγκεντωμένος  στο λιμάνι Πώγωνα της Τροιζήνας (Πελοπόννησος),έπλευσε και αυτός στην Σαλαμίνα.Η άφιξη στην Σαλαμίνα έγινε κατόπιν παρακλήσεως των Αθηναίων
αφ'ενός μεν για να μπορέσουν να μεταφέρουν εκτός Αττικής τα γυναικόπαιδα και τους ανήμπορους και αφ'ετέρου για να τους δοθεί χρόνος για το τι πρέπει να πράξουν γιατί από την τροπή που πήραν τα γεγονότα διαψεύθηκαν οι προβέψεις τους.Ενώ δηλαδή ήλπιζαν να βρούν τους Πελοποννήσιους στρατοπεδευμένους,αναμένοντες τους βαρβάρους στην Βοιωτία,κανέναν δεν βρήκαν,αλλά πληροφορήθηκαν ότι οχυρόνονταν στον Ισθμό,ενδιαφερόμενοι μόνον για την σωτηρία της Πελοποννήσου και αδιαφορούσαν για τα άλλα μέρη.
Βέβαια ο παμπόνηρος Θεμιστοκλής,άλλα είχε στο μυαλό του,δηλαδή να δοθεί ναυμαχία στο στενό της Σαλαμίνας,κάτι που δεν ήθελαν οι Πελοποννήσιοι,όπως και ευτυχώς έγινε !!

Μετά τη λήξη του πολέμου οι Αθηναίοι έστησαν τρόπαιο στο ιερό της "Αρτέμιδος Προσηώας",όπου αναγραφόταν το επίγραμμα που μας παραδίδει ο Πλούταρχος:

ΝΑΟΣ ΠΡΟΣΗΩΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
"Παντοδαπών ανδρών γενεάς Ασίης από χώρας παίδες Άθηναίων του δε ποτ' έν πελάγει ναυμαχίη δαμάσαντες, επί στρατός ώλετο Μήδων, σήματα τουτ' έθεσαν παρθένω Αρτέμιδι".

Δηλαδή:"Πολλών εθνών άνδρες από τις χώρες της Ασίας, τα παιδιά των Αθηναίων κάποτε σ' αυτό εδώ το πέλαγος κατανίκησαν σε ναυμαχία. Όταν καταστράφηκε ο στρατός των Περσών έστησαν αυτά τα σημάδια  προς τιμήν της παρθένου Αρτέμιδος".

Κατά τον Πλούταρχο υπήρχε ένα σημείο στην ακτή του Αρτεμισίου,όπου από το βάθος της άμμου έβγαινε μιά σκόνη,σαν μαύρη στάχτη,όμοια με την στάχτη που απομένει από την φωτιά.Εκεί πιστεύεται ότι κάηκαν τα ναυάγια και οι νεκροί μετά την ναυμαχία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η ναυμαχία του Αρτεμισίου απέβη ιδιαίτερα σημαντική για την εξέλιξη των Περσικών Πολέμων, καθώς η εμπειρία και η γνώση του αντιπάλου που απέκτησαν οι Έλληνες ναυτικοί, όπως και οι σημαντικές απώλειες των Περσών συνετέλεσαν αποφασιστικά στην νικητήρια ναυμαχία της Σαλαμίνος τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
17/1/2013
                                                                                              ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗΣ
                                                                                               ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΣΞ εα
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
---------------------
-ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΒΙΒΛΙΟ "Ζ" "ΠΟΛΥΜΝΙΑ", ΒΙΒΛΙΟ "Η" "ΟΥΡΑΝΙΑ"
-ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ,ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ,ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ
-ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ,ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ,ΒΙΒΛΟΣ "ΙΑ"
-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΤΟΜΟΣ Β' ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΤΟΜΟΣ 3 Κ.ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ
-ΠΕΡΣΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ , ΔΗΜ.ΓΑΡΟΥΦΑΛΗ
-ΜΗΔΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ , ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΡΥΚΑ
-ΘΕΡΜΟΠΥΛΑΙ , ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΖΑΜΑΝΟΥ
-ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΝ      
  ΠΟΛΕΜΟΙΣ ΠΕΣΟΝΤΩΝ. ΔΝΣΗ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΓΕΣ 1979
-http://el.wikipedia.org/wiki/
-http://www.livepedia.gr/content-providers/periskopio/stratiwtiki-istoria/823ARTEMISIO.pdf
-http://www.egolpion.net/artemisio.el.aspx
-http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/maxes/artemisio1.htm
-http://defence.e-e-e.gr/files/aug-2008.html